2015 Sonrası Doğanlara Ömür Boyu Sigara Satışı Yasaklanacak

Türkiye’de tütün kullanımını azaltmaya yönelik yeni bir kanun teklifi için hazırlıklar sürüyor. Sağlık Bakanlığının yaklaşık bir yıldır üzerinde çalıştığı düzenlemenin ekim ayında Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulması bekleniyor. Taslakta, 1 Ocak 2015’ten sonra doğan kişilere hayatları boyunca sigara ve diğer tütün ürünlerinin satılmaması, kamusal alanlarda yeni kullanım sınırlamaları getirilmesi ve tütün ticaretinin 2040 yılında tamamen sona erdirilmesi gibi başlıklar yer alıyor.

1996’dan 2008’e uzanan tütünle mücadele adımları

Türkiye’de tütün kontrolü alanındaki yasal düzenlemeler 1996 ve 2008 yıllarında sigara kullanımının azaltılmasına yönelik önemli adımların atılmasını sağladı. Türkiye, 2003 yılında Dünya Sağlık Örgütünün Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi’ni imzaladı. Beş yıl sonra ise kapalı alanlarda sigara içilmesini yasaklayan düzenleme hayata geçirildi. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi ve Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder, bu uygulamalarla Türkiye’nin dünyaya örnek gösterilen bir mücadele yürüttüğünü belirtti.

Dünya Sağlık Örgütünün söz konusu sözleşmesinin yürürlüğe girmesinin ardından birçok ülkede tütün kullanım oranlarında gerileme yaşandı. Ancak son yıllarda küresel ölçekteki düşüş eğilimine rağmen Türkiye’de sigara kullanımının yeniden yükseldiği ifade edildi. Bu artışta özellikle kadınlar ve gençler arasındaki kullanım oranlarının dikkat çektiği bildirildi.

2012’den 2025’e sigara satışları yükseldi

Türkiye’de sigara satışlarındaki artış da yeni düzenleme ihtiyacının gerekçeleri arasında gösterildi. Ergüder’in verdiği bilgilere göre 2012 yılında yaklaşık 91 bin ton olan sigara satışı, 2025’te yaklaşık 160 bin tona çıktı. Aynı dönemde satış miktarı yaklaşık 4,5 milyar paketten 8 milyar pakete yükseldi.

Prof. Dr. Ergüder, kadınlarda sigara kullanımının son 10-15 yıllık süreçte belirgin biçimde arttığına dikkat çekti. Kadınlardaki sigara içme oranının bu dönemde yaklaşık yüzde 40-50 oranında yükseldiğini belirten Ergüder, 15-24 yaş grubundaki kadınlarda kullanım oranının ise yüzde 90’ı aştığını söyledi. Tütün endüstrisine karşı daha güçlü politikalar uygulanması gerektiğini ifade eden Ergüder, özellikle çocukların ve kadınların korunmasına odaklanan düzenlemelerin zorunlu olduğunu kaydetti.

2025’te yeni teklif için hazırlıklar hızlandı

Sağlık Bakanlığının yaklaşık bir yıldır sürdürdüğü kanun teklifi hazırlıklarında akademisyenler ile sivil toplum kuruluşlarının yürüttüğü saha araştırmalarından da yararlanılıyor. Teklifin ekim ayında Meclis gündemine getirilmesi planlanıyor. Ergüder, Türkiye’nin tütünle mücadelede yeniden kapsamlı bir değerlendirme yapması ve mevcut politikalarını gözden geçirmesi gerektiğini belirterek yeni bir atılım ihtiyacına işaret etti.

Taslakta çocuklar ve gençler başta olmak üzere toplumun farklı kesimlerini korumaya yönelik maddeler öne çıkıyor. Bu kapsamda 1 Ocak 2015’ten sonra doğanlara sigara ve diğer tütün ürünlerinin kullanımı, içilmesi ve satışının yaşam boyu yasaklanması planlanıyor. Ergüder, benzer bir uygulamanın İngiltere’de kabul edildiğini, birçok ülkenin de bu yönde adımlar attığını ifade etti.

2040 için tütün üretimi ve satışına son verme hedefi

Taslağın en kapsamlı başlıklarından birini 2040 yılına ilişkin hedef oluşturuyor. Buna göre Türkiye’de 2040’tan sonra tütün ürünlerinin üretilmesi ve satılması tamamen yasaklanacak. Ergüder, hedefin Türkiye’yi sigaranın bulunmadığı bir ülke haline getirmeyi amaçladığını belirtti.

İrlanda, İngiltere, Finlandiya ve Avustralya’nın tütün ürünlerine ilişkin daha erken tarihler açıkladığını aktaran Ergüder, bu ülkelerin Türkiye’den önce sonuç almayı hedeflediğini söyledi. Yeni yaklaşımın temelinde, tütün kullanımını yalnızca sınırlamak değil, uzun vadede tütün ticaretini bütünüyle ortadan kaldırmak bulunuyor.

Türkiye’de sigaraya bağlı hastalıkların ciddi bir halk sağlığı sorunu oluşturduğunu belirten Ergüder, ülkede bir “akciğer kanseri salgını” yaşandığını dile getirdi. Her yıl yaklaşık 35 bin kişinin, önlenebilir bir neden olan sigara kullanımı nedeniyle akciğer kanserinden hayatını kaybettiğini söyledi. Dünya genelinde ise 1,2 milyar kişinin sigara kullandığı ve her yıl yaklaşık 7 milyon kişinin tütün kullanımına bağlı nedenlerle yaşamını yitirdiği bildirildi.

Sağlık vergisi ve koruyucu hizmetler gündemde

Sağlık Bakanlığının yeni düzenlemeyle özellikle çocuklar ve gençleri korumaya yönelik koruyucu sağlık hizmetlerine daha fazla ağırlık vermek istediği belirtildi. Taslakta bu amaçla sigara paketlerine “sağlık vergisi” getirilmesi de planlanıyor. Bu vergiyle elde edilecek gelirin ağırlıklı olarak koruyucu ve geliştirici sağlık hizmetlerine aktarılması öngörülüyor.

Lokanta, park ve bahçelerde yeni kullanım kuralları

Teklif hazırlığında yalnızca kapalı alanlar değil, açık alanlar da kapsam içine alınıyor. Lokantaların hem kapalı hem de açık bölümlerinde sigara içilmesinin tamamen yasaklanması planlanıyor. Parklar, bahçeler ve kamu binalarının bahçelerinde ise dışarıdan görünmeyecek şekilde özel sigara içme alanları oluşturulması öngörülüyor.

Bu alanlarda sigara içmek isteyen kişilerin belirlenen bölümleri kullanabilmesi planlanırken, çocukların ve gençlerin çevrelerinde sigara içildiğini görmelerinin önüne geçilmesi hedefleniyor. Böylece kamusal alanlarda tütün kullanımının görünürlüğünün azaltılması amaçlanıyor.

Slim sigaralar piyasadan kaldırılacak

Tütün ürünlerinin sunum biçimine ilişkin de yeni bir standart getirilecek. Taslakta sigara paketlerinin standart hale getirilmesi ve tüm sigaraların aynı biçimde satılması planlanıyor. Özellikle 2012’den sonra tütün şirketlerinin kadınlara yöneldiği ve ince olarak tanımlanan “slim” sigaraları piyasaya sürdüğü değerlendirmesini yapan Ergüder, standart paket uygulamasıyla bu ürünlerin satıştan kaldırılacağını belirtti.

İnce sigaraların ortadan kaldırılmasının özellikle kadınları korumaya yönelik bir adım olacağı ifade edildi. Düzenlemenin, ürünlerin görünümü ve sunum biçimi üzerinden yeni kullanıcıları etkileme çabalarının sınırlandırılmasını hedeflediği kaydedildi.

18 yaş altına kimlik doğrulamalı satış dönemi

Çocuklar ve gençlerin tütün ürünlerine erişimini engellemek amacıyla kimlik doğrulama sistemi de gündeme alındı. Bu sistemle 18 yaşından küçük kişilerin kredi kartı kullanarak sigara ve benzeri ürünleri satın almasının kesin biçimde engellenmesi planlanıyor. Böylece satış noktalarında yaş kontrolünün daha etkin hale getirilmesi amaçlanıyor.

Toplumun desteği yüzde 90’ın üzerinde

Yeni düzenlemelerin toplumdaki karşılığına ilişkin araştırmalar da yürütülüyor. Ergüder, Yeşilay tarafından yaklaşık 7 bin kişinin katılımıyla gerçekleştirilen saha araştırmasında kanun hazırlıklarına verilen desteğin yüzde 90’ın üzerinde çıktığını açıkladı.

Sigara kullanan kişiler arasındaki destek oranının da yaklaşık yüzde 60 seviyesinde olduğunu belirten Ergüder, bu sonucun tütün kontrolü politikalarına yönelik toplumsal yaklaşım açısından dikkat çekici olduğunu ifade etti. Planlanan teklif, 2015 sonrası doğanlara ömür boyu satış yasağından 2040’ta tütün ticaretinin sonlandırılmasına kadar uzanan kapsamlı bir dönüşüm hedefliyor.