Haberin öne çıkan noktaları
- Güneş’teki enerji üretimini yeryüzünde gerçekleştirmeyi hedefleyen ITER’de ilk plazma deneylerinin başlangıcı 2034’e ertelendi. Termal kalkandaki çatlakların giderilmesi için yapılacak çalışmaların projeye yaklaşık 5 milyar euro ek maliyet getirmesi bekleniyor.
Fransa’nın güneyindeki Saint-Paul-lez-Durance bölgesinde inşa edilen Uluslararası Termonükleer Deneysel Reaktör (ITER) projesinde ilk plazma deneylerinin takvimi yeniden değişti. Teknik sorunlar ve reaktör parçalarında belirlenen yapısal kusurlar nedeniyle deneylerin başlangıcı 2034’e ertelenirken gecikmenin yaklaşık 5 milyar euro ek maliyet oluşturacağı bildirildi.
Güneş’in enerji üretme mekanizması olan nükleer füzyonu Dünya’da gerçekleştirmek üzere tasarlanan tokamak tipi reaktör, 35 ülkenin ortak çalışmasıyla kuruluyor. Projede Avrupa Birliği’nin yanı sıra ABD, Çin, Rusya, Japonya, Hindistan ve Güney Kore de yer alıyor. Tamamlandığında yaklaşık 23 bin ton ağırlığa ulaşması öngörülen tesis; vakum odası, süper iletken mıknatıslar ve termal kalkanlar gibi ortak ülkeler tarafından üretilen özel bileşenlerden oluşuyor.
Projenin ilk operasyonel hedefleri 2010’lu yılların ortası için belirlenmişti. Son erteleme kararı ise reaktörün merkezindeki bileşenlerde mikro çatlakların tespit edilmesinin ardından alındı. 2021’in sonunda gerçekleştirilen helyum sızdırmazlık testlerinde vakum odasının termal kalkanında sızıntı olduğu görüldü.
Teknik incelemeler, çatlakların oluşumunda bükme ve kaynak işlemleri sırasında meydana gelen mekanik gerilimlerin yanı sıra gümüşleme sürecinden kalan klor artıklarının etkili olduğunu ortaya koydu. Termal kalkanda 2,2 milimetreye kadar ulaşan gerilmeli korozyon çatlakları belirlendi.
Güvenlik risklerinin önüne geçmek isteyen ITER yönetimi, termal kalkanın yaklaşık 23 kilometrelik soğutma borusu ağının tümüyle sökülmesine ve gümüş kaplama içermeyen 316L paslanmaz çelik borularla değiştirilmesine karar verdi. Onarım kapsamında, reaktör çukuruna daha önce indirilmiş olan 6 numaralı sektör modülü de yeniden dışarı çıkarıldı.
Yeni takvim ve gecikmenin etkileri
ITER Genel Direktörü Pietro Barabaschi’nin açıkladığı yeni çalışma planında, ilk plazma deneylerinin başlangıcı 2034 olarak belirlendi. Deneylerin daha önce 2025’e çekilmesi hedefleniyordu. Yeni takvimle birlikte proje, ilk planına göre yaklaşık 18 yıllık gecikmeye ulaşmış oldu. Teknik aksaklıklar ve bileşenlerdeki kusurların yol açtığı ertelemenin maliyetinin de yaklaşık 5 milyar euroyu bulacağı bildirildi.
Onarım ve montaj çalışmaları devam ediyor. 2026 itibarıyla dokuz sektör modülünden altıncısı reaktör çukuruna indirildi ve plazma odasının üçte ikisi tamamlandı. Avrupa’da üretilen 2 numaralı vakum odası sektörü de şantiyeye ulaştı; böylece reaktör çekirdeğinin temel bileşenlerinin tamamı sahaya sevk edilmiş oldu.
Yorumlar 0