AB’den Kuzey Akım kararı: Savaş bitse de Rus gazı gelmeyecek

Avrupa Komisyonu, Ukrayna’daki savaş sona erse dahi Kuzey Akım doğal gaz boru hattının yeniden devreye alınmasına ve Avrupa’ya Rus gazı taşınmasına karşı olduğunu bildirdi. Açıklama, ABD ile Rusya’nın hattaki gaz akışını yeniden başlatmayı da içeren bir plan üzerinde çalıştığı yönündeki haberlerin ardından geldi. Brüksel, üye ülkelerin Rus gazı ithalatını aşamalı biçimde bitirme kararının uygulanacağını vurguladı.

Almanya ile Rusya’yı deniz altından geçen 1.200 kilometreden uzun bir hatla birbirine bağlayan Nord Stream, Avrupa Birliği yaptırımlarının kapsamına giriyor. Kuzey Akım 1, 2022’nin ortalarında meydana gelen patlamanın ardından kullanılamaz hâle geldi. Kuzey Akım 2 ise Almanya hükümetinden hiçbir zaman gerekli sertifikayı alamadı.

Avrupa Komisyonu Başsözcüsü Paula Pinho, çarşamba günü yöneltilen bir soruya yanıt verirken, “Fosil yakıt alımında Rusya’ya bağımlı olmanın görünmeyen maliyetlerini çok iyi biliyoruz,” dedi. Pinho, “Bu bağımlılık bir silah olarak kullanıldı ve bedelini biz ödedik. Dolayısıyla bunu unutmuyoruz,” ifadelerini kullandı.

Pinho, Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen’in geçen hafta Avrupa Parlamentosu üyelerine hitaben yaptığı konuşmayı da hatırlattı. Von der Leyen, Rusya’nın enerji sektörüne yönelik yaptırımların “Rusya savaşı sona erdirene kadar” sürdürüleceğini belirtmişti. Komisyon Başkanı aynı tutumu bu ayın başında, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’nin de katıldığı AB liderleri zirvesinde de dile getirmişti.

Brüksel’in açıklaması, ABD Başkanı Donald Trump ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında varıldığı bildirilen dizel yakıt tedariki anlaşmasına Avrupa’da gösterilen tepkinin ardından geldi. Savaş sona erdikten sonra da aynı yaklaşımın korunup korunmayacağı sorusuna karşılık Komisyon, üye ülkelerin Rus gazı ithalatını 2027 sonuna kadar kademeli olarak bitirmek üzere kabul ettiği mevzuatı işaret etti.

Takvime göre kısa vadeli sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sözleşmeleri aşamalı biçimde sona erdiriliyor. Uzun vadeli LNG anlaşmalarının Ocak 2027 itibarıyla bitirilmesi, boru hattı gazı alımına yönelik sözleşmelerin ise Eylül 2027’ye kadar aşamalı olarak sonlandırılması planlanıyor. Bu son kategori, geçmişte Kuzey Akım’la bağlantılı sözleşmeleri de kapsıyor.

Avrupa Komisyonu Enerji Sözcüsü Anna-Kaisa Itkonen, “Yürürlükteki mevzuat, yaptırımlara veya herhangi bir jeopolitik gelişmeye bağlı değil,” dedi. Itkonen, “Dolayısıyla ne yaşanırsa yaşansın, Rus gazını ve LNG’sini Avrupa pazarından çıkarıyoruz. Son sevkiyatların gelecek yılın sonuna kadar tamamlanması gerekiyor,” diye konuştu.

Pinho da arzın kesilmesinin sorumluluğuna ilişkin, “Bu vesileyle arzı ilk kimin kestiğini kendimize hatırlatmakta fayda var. Unutulmuşsa belirtelim: Bunu yapan Rusya’ydı,” ifadelerini kullandı.

Kuzey Akım, Avrupa’nın uzun yıllar süren Rus enerjisi bağımlılığının simgelerinden biri hâline geldi. Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgali sonrasında enerji fiyatlarının sert biçimde yükselmesi ve faturaların rekor düzeylere ulaşması, bu bağımlılığın Avrupa’ya maliyetini gözler önüne serdi. AB bunun ardından Rus gazını aşamalı biçimde devreden çıkarma stratejisi benimsedi.

Rusya’dan boru hatlarıyla Avrupa’ya sağlanan gazın toplam içindeki payı 2021’de yaklaşık yüzde 40 düzeyindeyken 2025’te yaklaşık yüzde 6’ya indi. Ancak kaynak değişikliği daha yüksek maliyetleri beraberinde getirdi; Avrupa ülkeleri bu süreçte fiyatı daha yüksek olan ABD menşeli LNG’ye büyük ölçüde yöneldi.

Ukrayna’daki savaşı sona erdirmeye yönelik barış görüşmeleri yoğunlaşırken, ABD ve Rusya’nın Kuzey Akım üzerinden gaz akışını yeniden başlatmayı da içeren bir planı gündeme getirdiği bildiriliyor. Planda ABD’li bir yatırımcının yer alabileceği belirtiliyor. İki ülkenin Lukoil varlıkları, nükleer teknoloji ve Arktik bölgesindeki LNG projelerine ilişkin başka anlaşmaları da ele aldığı öne sürülüyor.

Bu yaklaşımın, Rusya’yı ciddi müzakerelere yöneltmek amacıyla ekonomik kazanımları masaya koymayı öngören Washington stratejisiyle örtüştüğü değerlendiriliyor. Avrupa’daki yetkililer ise stratejinin temel bir yanılgı içerdiğini savunuyor: Onlara göre plan, Putin’in Ukrayna’yı işgal etmesinin başlıca nedenlerinden biri olarak gördükleri toprak kazanma hedefini göz ardı ediyor. Bu görüşü paylaşanlar, ne kadar kazançlı olursa olsun hiçbir anlaşmanın Putin açısından Ukrayna’yı ortadan kaldırma hedefinin yerini tutamayacağını ileri sürüyor. Moskova’nın bugüne kadar herhangi bir taviz vermediği de belirtiliyor.

Bununla birlikte, Avrupa’da Kuzey Akım’ın yeniden açılmasını savunanlar da bulunuyor. Almanya’daki aşırı sağcı Almanya için Alternatif (AfD) partisinin lideri Alice Weidel, iktidara gelmesi hâlinde yaptırımları kaldıracağını ve hattı yeniden faaliyete geçireceğini söyledi. Ucuz Rus gazını Almanya’nın geçmişteki ekonomik başarısının “sırrı” olarak nitelendiren Weidel, kısa süre önce Alman parlamentosunda, “Alman tüketicilerin ve Alman işletmelerinin üzerindeki yükü hafifletmek için Rusya’dan doğal gaz ve ham petrol istiyoruz,” dedi.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz ise Weidel’i Rusya’nın yanında durmakla suçladı. Merz, Almanya’nın enerji arz güvenliğinin ancak yenilenebilir enerji kaynaklarıyla sağlanabileceğini savundu. AB’nin Rus gazından çıkış mevzuatının kaldırılması ya da değiştirilmesi için Avrupa Komisyonu’nun yeni bir teklif sunması ve üye ülkeler arasında nitelikli çoğunluğun bu yönde karar alması gerekiyor. Üye ülkelerin çoğunluğu, Rusya’dan enerji alımının Avrupa’nın ortak güvenliği açısından kabul edilemez maliyetler yarattığı görüşünü koruyor.