AB Zirvesi Öncesi Kritik Gündem: Enerji, Çin ve 7 Yıllık Bütçe

Avrupa Birliği (AB) liderleri, Brüksel’de başlayacak iki günlük zirve öncesinde enerji fiyatlarındaki artış, Çin’le ticari ilişkiler ve Birliğin gelecek yedi yıllık bütçesi konularında yoğun bir gündemle bir araya geliyor. Zirvenin ana başlıklarının yanı sıra Ukrayna savaşı, ABD ile Rusya arasındaki dizel anlaşması, Starlink bağlantısındaki kesintiler ve dondurulmuş Rus varlıklarının kullanımı da liderlerin görüşmelerinde etkili olacak.

Çarşamba günü Ukrayna ve enerji gündemi öne çıktı

AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, ABD ile Rusya arasında yapılan dizel anlaşmasını “Putin’e hediye” olarak nitelendirdi. Kallas, Ukrayna’nın Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırılarını sürdürme hakkı bulunduğunu savunarak, savaşın sona erdirilmesi gerektiğini söyledi.

Kallas, savaşın finansmanının büyük bölümünün petrolden sağlandığını belirterek, “Temel mesele, Rusya’nın bu savaşı durdurması gerektiği. Büyük resme baktığımızda, savaşın finansmanının büyük bölümü petrolden geliyor,” ifadelerini kullandı.

AB editörü Maria Tadeo’nun, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırıların devam edeceğini söylemekte haklı olup olmadığını sorması üzerine Kallas, bu tutumu destekledi. Kallas, uluslararası hukuk açısından söz konusu saldırıların Ukrayna’nın kendini savunma hakkı kapsamında değerlendirilebileceğini belirterek, “Evet. Uluslararası hukuka baktığımızda bunun Ukrayna’nın kendini savunması kapsamında olduğu açık,” dedi.

Enerji piyasalarında ise Orta Doğu’daki çatışmaların etkisiyle yükseliş sürdü. G7 ülkelerinin koordineli biçimde stratejik rezervlerini piyasaya sürmesine rağmen petrolün varil fiyatı 100 doların üzerinde kaldı. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), çarşamba günü yaptığı uyarıda Avrupa’daki toptan dizel fiyatlarının önümüzdeki haftalarda yeniden yükselebileceğini bildirdi.

İtalya ve Yunanistan liderleri, hükümetlerin enerji fiyatlarını aşağı çekebilmesi için “geçici ve hedefli önlemler” almasına izin verilmesini istedi. Bu nedenle Brüksel’den AB mali kurallarında esneklik talep edildi. Mali disiplini savunan ülkeler ise kuralların gevşetilmesinin Avrupa’daki yüksek bütçe açıklarını daha da büyütebileceği ve finans piyasalarındaki oynaklığı artırabileceği uyarısında bulundu.

Çarşamba akşamı Zelenskiy’den ABD’ye yönelik sert mesajlar

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, yarınki zirveye katılmadan önce çarşamba günü yaptığı açıklamalarda ülkesinin ABD’deki önemli bir müttefikini kaybettiğini söyledi. Kiev ile Washington arasındaki ilişkiler yeni bir gerilim aşamasına girerken Zelenskiy, ABD Başkanı Donald Trump tarafından “ihanete uğramış” hissettiğini de dile getirdi.

İngiliz yayıncı Piers Morgan’ın Ukrayna’nın ABD desteğini kaybedip kaybetmediği yönündeki sorusuna Zelenskiy, “Evet, ama bizim yüzümüzden değil. Zayıf olamayız,” yanıtını verdi. Trump’ın Ukrayna’nın değil, başka bir tarafın yanında yer almasının kendisini incittiğini belirten Zelenskiy, ihanete uğramış hissedip hissetmediği sorusuna ise “Gerçekten, evet,” karşılığını verdi. Bununla birlikte Ukrayna lideri, yaşanan tablonun yalnızca kişisel duygularıyla açıklanamayacak kadar karmaşık olduğunu vurguladı.

Aynı gün ABD’li müzakerecilerin, çıkmaza giren barış görüşmelerini yeniden başlatmak amacıyla Avrupa ülkelerine bir öneri sunduğu bildirildi. Öneriye göre Rusya’nın dondurulmuş devlet varlıklarının bir bölümü serbest bırakılacak ve Washington’ın kontrolündeki bir finansal yapıya aktarılacaktı.

Planın geçen hafta Miami’de gerçekleştirilen görüşmeler sırasında gündeme getirildiği, ancak Avrupalı delegeler tarafından kesin biçimde reddedildiği belirtildi. Dondurulmuş Rus varlıklarının kontrolü, Avrupa’ya müzakerelerde önemli bir koz sağlıyor. Bu kaynakların doğrudan Ukrayna’ya kredi olarak aktarılması ihtimali ise yarın Brüksel’de yapılacak görüşmelerde ele alınacak.

Çarşamba gecesi Starlink kesintisi Ukrayna operasyonlarını etkiledi

Zelenskiy, çarşamba gecesi Ukrayna’nın Starlink bağlantısında yaşanan kesintiyi “büyük bir hata” olarak nitelendirdi. Hizmetin yeniden sağlanmaması durumunda “insanların öleceği” uyarısında bulunan Zelenskiy’nin açıklamaları, iletişim altyapısının savaş alanındaki kritik rolünü bir kez daha gündeme taşıdı.

Ukrayna askeri birlikleri, istikrarsız Starlink bağlantılarının ve uygulanan hız sınırlamalarının çarşamba günü operasyonları aksattığını bildirdi. Devlet Başkanı danışmanı Serhii Beskrestnov da Starlink altyapısını kullanan askeri nitelikteki Starshield hizmetinde saatte yaklaşık 160 kilometrelik bir hız sınırının uygulandığını doğruladı.

Bağlantı sorunları, Rusya’nın hava saldırılarına karşı kullanılan önleyici sistemler de dahil olmak üzere insansız hava aracı operasyonlarını etkiledi. Günün ilerleyen saatlerinde hizmetin yeniden istikrara kavuştuğu bildirildi; ancak hız sınırının devam ettiği belirtildi. Kısıtlamaların kim tarafından uygulandığı ve hizmetin sonradan iyileştirilmesi için kimin onay verdiği ise açıklığa kavuşmadı.

Eski Savunma Bakanı Mykhailo Fedorov, bağlantı kalitesindeki iyileşmenin ardından SpaceX Üst Yöneticisi Elon Musk’a açıkça teşekkür etti. Musk ise nihai yetkinin Donald Trump’ta bulunduğunu söyledi. Starshield sistemlerinin ABD hükümetinin kontrolünde olduğunu belirten Musk, kısıtlamalara ilişkin kararların ABD ordusuna ve nihai olarak ABD Başkanı’na ait olduğunu ifade etti.

Çarşamba günü Le Pen’den Brüksel’e ve Ukrayna politikasına eleştiri

Fransa’da gelecek cumhurbaşkanlığı seçiminde aday olması beklenen aşırı sağcı Marine Le Pen, çarşamba günü gerçekleştirdiği Brüksel ziyaretinde Avrupa Komisyonu’nu sert biçimde eleştirdi. Le Pen, AB’nin yetkilerinin azaltılmasını ve Fransa’nın Birlik bütçesine yaptığı net katkının yıllık 5 milyar euro ile sınırlandırılmasını istedi.

Aşırı sağcı Patriots for Europe grubunun toplantısının ardından düzenlenen basın toplantısında konuşan Le Pen, “Fransa yanlısı olmak Avrupa karşıtı olmak anlamına gelmez,” dedi. Avrupa Komisyonu’nu hedef alan Le Pen, kurumu “öküzden büyük görünmek için kendini şişiren kurbağa”ya benzetti.

Ulusal Birlik (RN) partisinin lideri Le Pen, gelecek nisanda yapılması beklenen cumhurbaşkanlığı seçimi öncesinde kamuoyu yoklamalarında güçlü bir performans sergiliyor. Fransa ekonomisinin “tehlikeli” bir durumda olduğunu savunan Le Pen, ülkesinin Ukrayna’yı finanse etmeyi sürdüremeyeceğini söyledi.

Fransa yaklaşık 25 yılın en yüksek borçlanma maliyetleriyle karşı karşıya bulunuyor. Ülkenin 10 yıllık tahvil getirileri yıl başından bu yana 100 baz puan arttı. Le Pen’in açıklamaları, Fransa’nın mali kapasitesi ile Ukrayna’ya verilen desteğin sürdürülebilirliği arasındaki tartışmayı yeniden gündeme taşıdı.

Çarşamba gecesi zirve öncesi siyasi gruplar toplandı

Avrupa’daki üç ana siyasi grubun liderleri, zirvenin bugün Orta Avrupa saatiyle yaklaşık 10.00’da başlamasından önce sabah erken saatlerde ön görüşmeler yapacak. Aşırı sağcı Patriots for Europe grubu ile Çekya, Macaristan, Polonya ve Slovakya’dan oluşan “Vişegrad Dörtlüsü” liderleri ise ön toplantılarını çarşamba gecesi gerçekleştirdi.

“Tutumlu” olarak anılan altı AB ülkesinin liderlerinin de zirve öncesinde bir kahvaltı toplantısında bir araya gelerek Birliğin uzun vadeli bütçesine ilişkin müzakereleri değerlendirmesi bekleniyor.

Bugün zirvenin ilk oturumunda enerji ve Çin ele alınacak

AB liderleri, iki günlük zirvenin ilk oturumunda enerji fiyatlarındaki yükselişi görüşecek. Toplantının başlamasına kısa süre kala gündemin merkezine yerleşen enerji başlığı, petrol fiyatlarının 100 doların üzerinde seyretmesi ve Avrupa’da toptan dizel fiyatlarının yeniden artabileceği uyarısı nedeniyle liderler açısından öncelik taşıyor.

Enerji maliyetlerinin düşürülmesi için geçici ve hedefli kamu önlemleri alınması yönündeki İtalya ve Yunanistan talebi, zirvede mali kurallar konusundaki ayrışmayla birlikte değerlendirilecek. Mali disiplin yanlısı ülkeler, enerji fiyatlarına müdahale amacıyla kuralların gevşetilmesinin bütçe açıklarını büyütmesinden ve piyasalardaki dalgalanmayı artırmasından endişe ediyor.

Liderlerin gün boyunca enerji, ekonomi ve bütçe başlıklarını görüşmesi planlanıyor. Avrupa Konseyi Başkanı António Costa ile Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in, zirvenin ardından Orta Avrupa saatiyle yaklaşık 19.30’da basın toplantısı düzenlemesi bekleniyor. Liderler daha sonra AB’nin genişlemesini görüşmek üzere akşam yemeğinde yeniden bir araya gelecek.

Zirvenin gündemindeki bir diğer başlık Çin’le büyüyen ticaret açığı olacak. AB’nin ticaretten sorumlu yetkilisi Maroš Šefčovič’in geçen hafta Çin’den Birlik ülkelerine hibrit araç ithalatını sınırlamak ve nadir toprak elementlerine erişimi kolaylaştırmak amacıyla bir ön anlaşmaya varmasının ardından liderlerin ticari dengesizliği değerlendirmesi bekleniyor.

Fransa ve Almanya, ticaret açığının sürdürülemez seviyelerde kalması durumunda Çin’in AB pazarına erişimini engelleyebilecek bir “kapatma düğmesi” oluşturulmasını önerdi. İki ülkenin bu konuda ortak tutum alması, AB içinde nadir görülen bir uzlaşma olarak değerlendiriliyor.

Liderlerin, son günlerde sağlanan ilerlemeyi riske atmadan Çin’le dengesiz ticari ilişkiyi nasıl daha fazla dengeleyebileceklerini dikkatle ele alması gerekecek.

Bugün öğleden sonra yedi yıllık bütçe için zorlu pazarlık

Zirvenin en tartışmalı bölümünün, AB’nin gelecek yedi yıllık bütçesinin bugün öğleden sonra görüşülmesi bekleniyor. Daha fazla tasarruf isteyen ülkeler ile daha büyük bir bütçe oluşturulmasını savunanlar arasındaki anlaşmazlık, müzakerelerin zorlu geçeceğine işaret ediyor.

Avrupa Konseyi Başkanı António Costa, kapsamlı yasama çalışmalarının Ocak 2028’den önce tamamlanabilmesi için bütçe konusunda yıl sonuna kadar anlaşmaya varılmasını istiyor. Ancak İrlanda’nın arabuluculuğunda hazırlanan uzlaşma önerisi, müzakerelerdeki iki tarafı da tatmin etmedi.

Görüş ayrılıkları ve tarafların uzlaşmaya isteksiz yaklaşması, Costa’nın aralık ayında oybirliğiyle anlaşma sağlama hedefini güçleştiriyor. İspanya Başbakanı Pedro Sánchez’in erken seçim kararı alması da bütçe görüşmelerindeki belirsizliği artırdı.

Üst düzey bir diplomat, müzakerelerin sert geçebileceğini ancak taraflar arasında geri dönülmez bir çatışma beklemediğini söyledi. Diplomat, “Duvarlarda kan göreceğimizi sanmıyorum. Ancak bu tür müzakerelerde liderlerin çelişkilerin nerede olduğunu görmesi önemli,” dedi.

Aynı diplomat, anlaşmaya varmak için acele edilmemesi gerektiğini belirterek, “Acele etmiyoruz. İyi bir anlaşmaya ihtiyacımız var. Zaman baskısı hissetmiyoruz,” ifadelerini kullandı.

Yarın Zelenskiy zirveye katılacak

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin yarın AB liderleriyle yapılacak zirve toplantısına katılması bekleniyor. Görüşmelerde Ukrayna’nın ABD ile ilişkileri, Rusya’nın dondurulmuş devlet varlıklarının geleceği ve bu kaynakların Ukrayna’ya kredi olarak aktarılması ihtimali gündeme gelecek.

Ukrayna’daki savaşın finansmanı, Rus enerji gelirleri ve Avrupa’nın Kiev’e desteğinin sürdürülebilirliği, zirvenin güvenlik boyutunu oluşturacak. Kaja Kallas’ın Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırıları uluslararası hukuk çerçevesinde savunan açıklamaları da bu tartışmaların arka planında yer alıyor.

AB gündemindeki diğer gelişmeler

Avrupa Parlamentosu milletvekilleri, Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni ABD yaptırımlarından koruması için AB’ye çağrı yaptı. Farklı siyasi gruplara mensup milletvekilleri, Avrupa şirketlerinin ABD yönetiminin aldığı önlemlere uymasını engellemek amacıyla AB’nin Engelleme Tüzüğü’nü devreye sokması gerektiğini savundu. Milletvekilleri, ABD’nin bu tedbirlerini “yabancı bir gücün saldırısı” olarak nitelendirdi.

Avrupa Komisyonu’nun AB metan kurallarına uyum yükümlülüğünü bir yıl erteleme önerisi ise çevrecilerin tepkisini çekti. Çevre örgütleri, ertelemenin enerji fiyatlarını düşürmeye kayda değer katkı sunmayacağını savunarak Brüksel’i enerji güvenliği ve rekabet gücü başlıklarını Yeşil Mutabakat’ı zayıflatmak için gerekçe olarak kullanmakla suçladı.

Zirvenin devamında genişleme ve bütçe müzakereleri izlenecek

AB liderleri bugün enerji, ekonomi ve bütçe görüşmelerinin ardından akşam yemeğinde genişleme konusunu ele alacak. António Costa’nın yıl sonuna kadar bütçe anlaşması sağlama hedefi, Aralık ayındaki oybirliği şartı ve yasama sürecinin Ocak 2028’den önce tamamlanması gereği, zirvenin sonraki aşamalarında da belirleyici olacak.

Fransa’daki erken seçim süreci, Marine Le Pen’in Ukrayna finansmanına yönelik itirazları, Çin’le ticaret açığı ve enerji maliyetlerindeki yükseliş, liderlerin müzakerelerini yalnızca bugünkü toplantılarla sınırlı bırakmayacak. Brüksel’deki görüşmelerin, AB’nin hem ekonomik önceliklerini hem de Ukrayna politikasını önümüzdeki dönemde şekillendirmesi bekleniyor.

Zirve sürecine Jorge Liboreiro, Sasha Vakulina ve Vincenzo Genovese katkıda bulundu.