Çeşme’de damla sakızı hasadı: Kilosu 50 bin liraya satılıyor

Damla sakızı üretiminin merkezi olan İzmir’in Çeşme ilçesinde hasat sezonu, her yıl ağaçların çizilmesiyle başlıyor. Haziranın son günlerinde ya da temmuzun ilk haftasında gövdelerde açılan çiziklerden sakız damlamaya başlıyor; kuruyup ağaçların dibine düşen parçalar ise eylül ortalarından itibaren toplanıyor. Temizleme işleminin ardından ürün, gıda, kozmetik ve ilaç sanayisi gibi farklı alanlarda kullanılmak üzere hazırlanıyor.

Çeşme’de sakız ağaçlarının yeniden çoğalması

Üretici Hasan Ege Tütüncüoğlu, damla sakızının coğrafi işaretle tescillendiğini ve doğal yetişme alanlarının Çeşme ile Sakız Adası olduğunu belirtiyor. Bölgeye özgü endemik bir bitki olan sakız ağacının değerini, ürünün çeşitli faydalarının yanı sıra yetiştiği yerlerin sınırlı olmasına bağlıyor.

Tütüncüoğlu’nun aktardığına göre Cumhuriyet döneminde sakız ağaçları büyük ölçüde yok oldu ve sayıları yaklaşık bine kadar geriledi. 2020’den itibaren üreticilerin ve Tarım ve Orman Bakanlığının yürüttüğü çalışmalarla sonraki beş yılda Çeşme’de yaklaşık 50 bin sakız ağacı dikildi. İlçede üretim bugün yaklaşık bin dönümlük alanda yapılıyor.

Üreticiler, turizm bölgesi olan Çeşme’de arazi bulmanın güçlüğüne de dikkat çekiyor. Arazilerin değerli olması, yeni sakız ağaçları için uygun yer bulmayı zorlaştırıyor. Buna karşın yeni dikilen ağaçların önümüzdeki beş yıl içinde ürün vermeye başlaması bekleniyor. Tütüncüoğlu, mevcut üretimin yaklaşık 100 kilogram düzeyinde olduğunu; ağaçların olgunlaşmasıyla Çeşme’de yıllık üretimin 1,5 ila 2 tona çıkabileceğini ve bu miktarın Türkiye’nin ithalatının bir bölümünü karşılayabileceğini ifade ediyor.

Temmuzda başlayan hasat eylülde toplanıyor

Sakız ağacının gövdesine çizik atılmasıyla başlayan damlama, yaklaşık iki ila iki buçuk ay devam ediyor. Bu sırada ağaçlardan sızan parçalar damla damla yere düşüyor. Eylül ortasına kadar kurumaları beklenen sakızlar, bu aşamada toplanmaya hazır hale geliyor. Böylece temmuzda başlayan hasat döngüsü, eylül ortalarında ağaçların dibindeki damlaların alınmasıyla tamamlanıyor.

Toplanan ham sakızların temizliği evlerde yapılıyor. Yaklaşık bir ila bir buçuk ay süren bu çalışma aralık ayına kadar devam ediyor; işçiler sakızları ayıklayıp farklı sektörlerde kullanılabilecek hale getiriyor. Damla sakızının kilogram fiyatı ise yaklaşık 45 bin ila 50 bin lira arasında değişiyor.

Coğrafi işaret ve yetişme koşulları

Çeşme Sakız Üreticileri Derneği Başkanı ve üretici İbrahim Topal, derneği Haziran 2024’te kurduklarını belirtiyor. Topal, derneğin kurulmasından bir yıl önce Çeşme damla sakızının coğrafi işaret aldığını, bu tescilin ürünün tanınması açısından önemli bir marka niteliği taşıdığını söylüyor. Türkiye’nin farklı bölgelerindeki ürünlerin de coğrafi işaretle tescillendiğini hatırlatan Topal, tescilli damla sakızının Çeşme’de yetiştiğinin bu yolla bilindiğini kaydediyor.

Topal’a göre damla sakızı başka yerlerde de yetişebilse de üretim için gerekli doğru koşullar ve enzimler Çeşme’de bulunuyor. Coğrafyanın yanı sıra denizden gelen rüzgâr, güneş ve toprağın ürün üzerindeki etkisine işaret eden Topal, genç bir harita mühendisinin tez çalışmasında ilçedeki sakız yetiştiriciliğine elverişli alanların belirlendiğini aktarıyor.

Çeşme’nin kendi içinde de uygunluk oranlarının bölgeden bölgeye değiştiğini belirten Topal, Çiftlikköy’de rüzgâr, güneş ve toprak gibi ekolojik etkenlerin yüzde 80-81 düzeyinde uygunluk sağladığını ifade ediyor. Alaçatı’nın bazı kesimlerinde oran yaklaşık iki puan düşerek yüzde 78’e inerken, daha ilerideki bölgelerde yüzde 76’ya kadar geriliyor.