Haberin öne çıkan noktaları
- Çin Merkez Bankası, ekimdeki sert borsa kayıplarının ardından 100 milyar yuanı, yani 15,04 milyar doları aşan bir likidite programını devreye alıyor. Programa 31 finans kuruluşu başvurdu; işlemlerin tutarı 3 Kasım’daki uygulamanın ardından netleşecek.
Çin Merkez Bankası (PBOC), ekim ayında hisse senedi piyasalarında yaşanan sert düşüşün ardından finans kuruluşlarına yönelik yeni bir likidite programı başlatacağını açıkladı. 100 milyar yuanı (15,04 milyar dolar) aşan başvurunun yapıldığı uygulamayla kurumların finansmana erişiminin kolaylaştırılması ve yatırımcı güveninin desteklenmesi hedefleniyor.
2 Kasım Pazartesi günü duyurulan program kapsamında menkul kıymet şirketleri ile fon yöneticilerinin başvurduğu takas işlemleri 3 Kasım Salı günü yapılacak. Mekanizma, finans kuruluşlarının ellerindeki varlıkları daha kolay nakde çevirmelerine ve hisse senedi alımlarını finanse edecek kaynak yaratmalarına imkân sağlayacak.
Çin Merkez Bankası hangi adımı atıyor?
Merkez Bankası, yeni uygulamayla finans kuruluşlarının likiditesi düşük varlıklarını, finansman sağlamada kullanılabilecek daha likit varlıklarla değiştirmesini kolaylaştıracak. Böylece kurumların sermaye piyasalarına ve hisse senedi alımlarına yöneltebileceği ilave kaynak oluşturulması amaçlanıyor.
Ancak 100 milyar yuanı aşan tutar, borsaya doğrudan aktarılmış ya da kesin olarak tahsis edilmiş bir para değil. Bu rakam, programa başvuran kuruluşların toplam talebini ifade ediyor. Gerçekleştirilecek takasın büyüklüğü 3 Kasım’daki işlemler tamamlandığında belli olacak.
Programa kaç finans kuruluşu başvurdu?
PBOC’nin açıklamasına göre uygulama için 31 menkul kıymet ve fon yönetim şirketi başvuru yaptı. Toplam talep 100 milyar yuanı aştı. Takas işlemlerinin vadesi bir yıl olarak belirlenirken Merkez Bankası, gerekli görülmesi durumunda bu sürenin uzatılabileceğini bildirdi.
Yeni müdahale hazırlığı, Çin borsalarının yaklaşık 10 yılın en ağır aylık satış dalgalarından birini yaşamasının ardından geldi. Ekimde gösterge CSI 300 endeksi yüzde 8,5 düşerken, özellikle teknoloji ve büyüme hisselerinde kayıplar belirginleşti. Gerileme yatırımcı güvenini zayıflatırken finansal sistemin istikrarına ilişkin kaygıları da artırdı.
Ekim ayında Çin borsalarında ne kadar kayıp yaşandı?
Ekonomik büyümeye yönelik endişeler ve teknoloji şirketlerinin değer kaybetmesi, ekim boyunca Çin hisse senedi piyasalarındaki satış baskısını ağırlaştırdı. CSI 300’ün yüzde 8,5’lik düşüşü, endeksin 2016’nın başından bu yana gördüğü en kötü aylık performans oldu.
Kayıplar özellikle teknoloji ağırlıklı göstergelerde yoğunlaştı. Shenzhen ChiNext ve STAR piyasası endekslerinin aylık düşüşleri yüzde 20’yi aşarken Şanghay Bileşik Endeksi ayı yüzde 6,33 gerilemeyle kapattı. Sert satışlar, şirketlerin hisse ihracı yoluyla finansman bulmasını ve yatırımcıların risk alma isteğini de baskıladı.
Çinli yetkililer, satışların daha geniş çaplı bir finansal istikrarsızlığa dönüşmesini önlemek için mevcut piyasa destek araçlarından daha fazla yararlanma yoluna yöneldi. Finans kuruluşlarının hisse senedi alımlarıyla piyasadaki satış baskısının hafifletilmesi ve likiditenin artırılması hedefleniyor.
Yeni takas mekanizması nasıl işleyecek?
Menkul kıymet, fon ve sigorta şirketlerine yönelik takas imkânı, PBOC’nin 2024’te oluşturduğu piyasa destek mekanizmaları arasında yer alıyor. Sisteme uygun finans kuruluşları; tahvil, hisse senedi yatırım fonu ve belirli borsa hisseleri gibi varlıklarını teminat göstererek yüksek likiditeli kamu borçlanma araçları veya merkez bankası senetleri edinebiliyor.
Kuruluşlar, edindikleri bu varlıkları finansman işlemlerinde kullanarak hisse senetlerine ve borsa yatırım fonlarına yatırım yapabilecek kaynak sağlayabiliyor. Bu yöntemde Merkez Bankası doğrudan hisse satın almıyor; finans kuruluşlarının piyasaya kaynak aktarabilmesini kolaylaştırıyor. Elde edilen finansmanın sermaye piyasalarındaki yatırımlara yöneltilmesi ve hisse alımlarıyla satış baskısının azaltılması öngörülüyor.
Merkez Bankası bu mekanizmayı daha önce kullandı mı?
PBOC aynı mekanizmayı daha önce iki kez uyguladı. Ekim 2024’teki ilk işlemde 50 milyar yuan, Ocak 2025’te gerçekleştirilen ikinci işlemde ise 55 milyar yuanlık takas yapıldı. Böylece önceki iki uygulamanın toplam hacmi 105 milyar yuana ulaştı.
İlk iki uygulamanın her birinde 20 finans kuruluşu yer almıştı. Yeni programa başvuran kuruluş sayısının 31’e çıkması, mekanizmanın finans sektörü tarafından daha geniş ölçekte kullanılmak istendiğine işaret ediyor. Çinli finans otoriteleri de 2 Kasım’daki toplantılarda piyasa destek araçlarının daha fazla kullanılması için seçenekleri değerlendirdi. Görüşmelerde finans kuruluşlarının bu imkânlardan daha hızlı yararlanması ve sağlanan kaynakların hisse senedi piyasalarına yönlendirilmesi ele alındı.
Destek beklentisi borsalara nasıl yansıdı, şimdi ne olacak?
Merkez Bankasının müdahale hazırlığı, 2 Kasım’daki işlemlerde Çin borsalarındaki toparlanmaya eşlik etti. CSI 300 günü yüzde 0,8 artışla 4.016,92 puandan tamamlarken Şanghay Bileşik Endeksi yüzde 1,1 yükseldi. Şanghay endeksindeki günlük artış, 27 Ağustos’tan bu yana kaydedilen en güçlü yükseliş oldu.
Teknoloji hisselerinde toparlanma daha belirgin görüldü. Büyük çip üreticilerinin ağırlıkta olduğu STAR Market 50 endeksi yüzde 3,1 değer kazanırken Shenzhen ChiNext endeksindeki artış yaklaşık yüzde 2 oldu.
Borsalardaki yükselişin kalıcı olup olmayacağı, destek programının ne ölçüde kullanılacağına ve ekonomik koşulların seyrine bağlı olacak. Finans kuruluşlarının programdan sağladıkları kaynakları ne hızla hisse senedi alımlarına yönelteceği de izlenecek.
