Dünyanın En İyi Kestaneli Lezzetleri Açıklandı: Türkiye İlk 3’te

Dünyaca tanınan gastronomi platformu TasteAtlas, kestanenin başrolde olduğu en iyi yemek ve tatlıları sıraladı. Fransız, İtalyan, Macar ve farklı ülkelere ait tariflerin yer aldığı listede Türkiye, Bursa ile özdeşleşen kestaneli baklavayla üçüncü sıraya yerleşti. Böylece Türkiye listeye kestane şekeriyle değil, kestane şekerlerinin kullanıldığı baklava çeşidiyle girdi.

Kestane, patates ve mısırın henüz sofralara girmediği dönemlerde özellikle dağlık bölgelerde önemli bir besin kaynağı olarak kullanıldı. Kestaneler öğütülerek un haline getirildi ve bazı yörelerde ağaçta yetişen ekmek olarak görüldü. Kış aylarının temel yiyeceklerinden biri olan bu ürün, Osmanlı saray mutfağında etli yemeklerde ve gösterişli pilavlarda da kullanıldı. Günümüzde ise sokaklarda közlenen kestanenin kokusu, kış mevsiminin en bilinen simgeleri arasında bulunuyor.

Türkiye, kestane üretiminde de dünyada öne çıkan ülkeler arasında yer alıyor. Ege Bölgesi’nde Aydın ve İzmir üretimin önemli bölümünü üstlenirken Bursa, kestaneyi tatlılarda kullanma konusundaki ustalığıyla tanınıyor. Karadeniz ormanlarından elde edilen kestane balı ise yoğun aroması ve boğazda hafif burukluk bırakan tadıyla sıradan bir kahvaltılık olmanın ötesinde değerlendiriliyor. Hastalıklara ve zorlu doğal koşullara karşı dayanıklı olan kestane, Anadolu’nun kış miraslarından biri olmayı sürdürüyor.

TasteAtlas’ın en iyi kestaneli lezzetler listesi

Gastronomi platformunun sıralamasında Çin’den Vietnam’a, İtalya’dan Japonya’ya kadar farklı mutfakların kestaneli tarifleri yer aldı. Listenin 20’nci basamağından zirveye kadar sıralama şöyle:

20. Lizi chao ziji – Çin, Zhejiang: Bu yemekte taze kestaneler, bahar tavuğundan hazırlanan parçalarla yüksek ateşte ve vok tavada kısa sürede pişiriliyor. Sarımsak, acı biber ve fermente soslarla tamamlanan tarif, kestanenin doğal tatlılığını tavuğun tuzlu ve yoğun sosuyla birleştiriyor.

19. Canestrelli di castagne – İtalya, Ligurya: Ligurya’nın geleneksel Canestrelli kurabiyelerine kestane unu eklenerek hazırlanan bu rustik tarif, çiçek biçiminde kesiliyor. Kestane unu kurabiyelere daha koyu bir renk ve fındığı andıran bir aroma kazandırıyor; lezzet çoğunlukla çay saatlerinde tüketiliyor.

18. Olleta alicantina – İspanya, Alicante: Alicante yöresine ait bu yoğun kıvamlı güveçte sebzeler, kuru baklagiller, pirinç ve kestane birlikte ağır ateşte pişiriliyor. Tuzlu ve sebze ağırlıklı kış yemeğine kestane, hafif tatlı ve topraksı bir denge katıyor.

17. Grašnjaki – Hırvatistan, Rukavac: Özellikle Karnaval döneminde hazırlanan bu geleneksel hamur tatlısının içinde kestane püresi ya da haşlanmış kestane bulunuyor. Grašnjaki kızartılarak veya fırınlanarak hazırlanıyor ve servis sırasında üzerine pudra şekeri serpiştiriliyor.

16. Bánh hạt dẻ – Vietnam, Sa Pa: Sa Pa’nın dağlık bölgesine özgü tatlı, kestane püresi dolgulu hamurun fırınlanmasıyla yapılıyor. Dışı çıtır ve katmanlı olan hamurun içinde sıcak, yoğun ve hafif tatlı kestane dolgusu yer alıyor.

15. Castagne alla valdostana – İtalya, Aosta Vadisi: Haşlanmış kestaneler tereyağı, bal ve kimi tariflerde yöresel grappa ile tavada karamelize ediliyor. Alpler’e özgü bu atıştırmalık, taze peynirlerin veya bölgesel şarküteri ürünlerinin yanında garnitür olarak sunuluyor.

14. Ban li shao ji – Çin: Kestane ve tavuk parçalarının soya sosu, zencefil, taze soğan ve pirinç şarabıyla uzun sürede pişirildiği bu Kanton yahnisi, kestanelerin sosu tamamen içine çekmesiyle öne çıkıyor. Pişen kestaneler yumuşak ve lokum kıvamına geliyor.

13. Necci – İtalya, Toskana: Kestane unu ve suyla hazırlanan karışım, kızgın demir plakalar arasında pişirilerek ince, krep benzeri bir hamura dönüştürülüyor. Necci, geleneksel olarak sıcakken taze ricotta peyniriyle veya balla yeniyor.

12. Sopa de castanhas – Portekiz, 2,6 puan: Portekiz’in kuzey kırsalında kış aylarında tüketilen bu doyurucu çorbanın temel malzemesi haşlanmış kestane. Tarife soğan, sarımsak ve zeytinyağının yanı sıra bazı yörelerde domuz pastırması veya lahana ekleniyor. Çorba pürüzsüz ya da iri taneli kıvamda hazırlanabiliyor.

11. Hishi mochi – Japonya, 2,8 puan: Japonya’daki Kız Çocukları Festivali için yapılan bu geleneksel pirinç keki, eşkenar dörtgen biçiminde ve üç renkli olarak hazırlanıyor. Katmanlarında kullanılan su kestanesi, pelin otu ve yasemin çiçeği farklı tatları ve sağlık dileklerini simgeliyor.

10. Kastaniensuppe – Almanya, 3,1 puan: Haşlanmış kestanelerin tereyağında çevrilip et suyuyla püre haline getirilmesiyle hazırlanan çorba, kadifemsi dokusuyla dikkat çekiyor. Krema ve muskat ceviziyle lezzetlendirilen Kastaniensuppe, sıcak olarak servis ediliyor.

9. Castagnaccio – İtalya, Lucca, 3,3 puan: Toskana’ya özgü bu fırın keki; ilave şeker ve buğday unu kullanılmadan kestane unu, zeytinyağı, biberiye ve kuru üzümle hazırlanıyor. Çam fıstığıyla zenginleştirilen yoğun kıvamlı kek, kestanenin doğal lezzetini öne çıkarıyor ve glütensiz yapısıyla biliniyor.

8. Gesztenye szelet – Macaristan, 3,4 puan: Macar kahvehanelerinin klasik dilim tatlılarından olan bu tarifte kestane püresi, yumurta, konyak, vanilya ve az miktarda un kullanılıyor. Yoğun kek tabanı, krema ve koyu çikolatalı ganajla bir araya getiriliyor.

7. Chè Thái – Vietnam, 3,5 puan: Süt bazlı kremamsı karışıma liçi, jak meyvesi, pandan aromalı jöle ve renkli su kestaneleri eklenerek hazırlanan soğuk tatlı, ferahlatıcı özelliğiyle öne çıkıyor. Chè Thái genellikle kırık buzla birlikte kâselerde veya uzun bardaklarda servis ediliyor.

6. Martinigans – Avusturya, Burgenland, 3,7 puan: Her yıl 11 Kasım’daki St. Martin Günü kutlamalarında hazırlanan geleneksel fırın kazının içi çoğunlukla kestane ve kuru erikle dolduruluyor. Kaz, ağır ateşte dışı kızarana kadar pişiriliyor ve kırmızı lahana ile patates köftesi eşliğinde sunuluyor.

5. Kuri kinton – Japonya, 3,7 puan: Bu tarif, kestane şurubu ve mirinle tatlandırılmış tatlı patates püresinin içine yerleştirilen bütün kestanelerden oluşuyor. Parlak altın sarısı görünümü Japon kültüründe zenginlik ve ekonomik bereketle ilişkilendirilen Kuri kinton, geleneksel yılbaşı sofralarının vazgeçilmezleri arasında bulunuyor.

4. Marron glacé – Fransa, Rhône-Alpes, 3,7 puan: Bütün kestanelerin uzun süre şeker şurubunda bekletilip kurutulmasıyla hazırlanan Marron glacé, özellikle Noel döneminde tüketilen lüks bir şekerleme olarak biliniyor. Yapımı günler süren tatlı, parlak yüzeyi ve ağızda dağılan yumuşak dokusuyla tanınıyor.

3. Kestaneli baklava – Türkiye, Marmara Bölgesi, 4,0 puan: Türkiye’nin listede üçüncü sırayı almasını sağlayan tatlı, özellikle Bursa ile özdeşleşmiş durumda. İnce yufkaların arasına bütün kestane şekerleri yerleştirilip fırınlanmasıyla hazırlanan kestaneli baklava, klasik şerbetli baklavalardan farklı olarak kestanenin yumuşak dokusunu öne çıkarıyor. Tatlı, çoğunlukla bol miktarda çekilmiş Antep fıstığıyla süsleniyor.

2. Mont Blanc – Fransa ve İtalya, 4,0 puan: Alpler’in karlı zirvelerini andıran görünümüyle tanınan Mont Blanc, tatlandırılmış kestane püresi ile taze çırpılmış kremadan yapılıyor. Kökeni konusunda Fransa ile İtalya arasında tartışma bulunan tatlı, krema tepeciğinin üzerine tel tel sıkılan kestane şeritleriyle servis ediliyor.

1. Gesztenyepüré – Macaristan, 4,1 puan: Listenin zirvesindeki Macar tatlısı, şeker ve romla tatlandırılan kestanelerin ezilmesiyle hazırlanıyor. Püre, krema sıkma aparatını andıran bir araçla ince şeritler halinde tabağa aktarılıyor. Üzerine bol çırpılmış krema ekleniyor; bazı sunumlarda vişne ve kakao da kullanılıyor.

Türkiye’nin kestane üretimindeki gücü ve olası sonuçlar

Kestane, kış aylarında sokaklardan yükselen kokusuyla tanınan bir yiyecek olmanın ötesinde, Anadolu topraklarında uzun sürede yetişen önemli bir tarım mirası niteliği taşıyor. Küresel üretim miktarında Çin açık ara önde bulunuyor ve dünya kestane üretiminin yüzde 80’ini tek başına gerçekleştiriyor. Buna karşılık Türkiye; lezzet, aroma ve premium kalite bakımından dünyanın en seçkin kestanelerinin yetiştiği ülkelerden biri olarak öne çıkıyor.

Aydın, kestane konusunda Türkiye’nin en güçlü üretim merkezlerinden biri kabul ediliyor. Tadıyla uluslararası ölçekte beğeni kazanan ve premium kalite sınıfında değerlendirilen Aydın kestanesi, kentten farklı ülkelere gönderiliyor. İzmir, Bursa ve Kastamonu da Türkiye’nin kestane üretiminde öne çıkan merkezleri arasında yer alıyor. Japonya’dan gelen talep de dikkat çekiyor; Türkiye’den alınan kestaneler bu ülkedeki pazarlarda tane hesabıyla satışa sunuluyor.

Türkiye’nin önemli kestane bölgelerinde yetişen ürünler, yüksek yağ oranı, belirgin tatlılığı ve karakteristik kokusuyla farklılaşıyor. Bu özellikler, Türk kestanesini dünya pazarında özel ve ayrıcalıklı bir niş ürün haline getiriyor. Kalite farkı satış fiyatlarına da yansıyor; Japonya gibi kaliteye duyarlı pazarlarda Türk kestanelerinin tanesi 30-40 lira seviyesindeki fiyatlardan alıcı bulabiliyor.

Fiyatların yükselmesinde kestane üretiminin uzun ve emek yoğun bir süreç olması da etkili oluyor. Bir kestane fidanının dikildikten sonra tam verime ulaşması yaklaşık 30 yıl sürüyor. Türkiye’de yıllık üretim kapasitesi yaklaşık 60-70 bin ton seviyesinde bulunurken, tek bir ağaçtan ortalama 50-70 kilogram ürün elde ediliyor.

Ancak üreticinin karşı karşıya kaldığı en önemli sorunlardan biri kestane gal arısı olarak bilinen zararlı. Bazı bölgelerde bu biyolojik tehdidin rekolteyi yüzde 60’a kadar düşürdüğü belirtiliyor. Verimdeki gerilemeye azalan arz ve yükselen işçilik maliyetleri de eklenince, kestanenin tezgâhlardaki fiyatı artıyor. Uzmanlar, Türkiye’nin miktar bakımından dünyanın en büyük üreticisi olmasa da kalite açısından en değerli kestaneleri yetiştirdiğini, 30 yıllık emeğin korunması için kestane gal arısıyla mücadelenin zorunlu olduğunu vurguluyor.

2020 yılında dünya genelindeki kestane üretimi 2.321,8 ton olarak kaydedildi. Ülkelerin yıllık üretim verileri, küresel pazarda Çin’in miktar bakımından belirleyici konumunu; Türkiye’nin ise kalite ve özgün aroma bakımından öne çıkan rolünü ortaya koyuyor.

TasteAtlas listelerinde Türkiye’den öne çıkan diğer ürünler

Türkiye, kestaneli lezzetler sıralamasının yanı sıra farklı tarım ürünleriyle hazırlanan gastronomi listelerinde de dikkat çekiyor. TasteAtlas’ın dünyanın en iyi yedi incirini sıraladığı listede Aydın İnciri, 4,4 puanla zirvede yer aldı. Türkiye’den bu listeye giren ürün, Ege’nin aroması ve kalitesiyle öne çıkan inciri oldu.

İncir sıralamasında ikinci sırada ABD’den Black Mission Figs 4 puanla bulunurken, Yunanistan’dan Syka Vavronas Markopoulou Messongion 3,7 puanla üçüncü oldu. Fransa’dan Figue de Solliès 2,8 puanla dördüncü sırayı aldı. İtalya’dan Fico Bianco del Cilento beşinci, Fiorone di Torre Canne altıncı, Fransa’dan Col de dame noire ise yedinci basamakta yer aldı.

Türkiye’nin adı dünyanın en iyi domatesleri arasında da geçiyor. İtalya’dan Pomodoro S. Marzano 4,5 puanla listenin ilk sırasında bulunuyor. Sos, pizza ve makarna yapımında kullanılan bu çeşit, konserve için de uygun kabul ediliyor. Yunanistan’ın Tomataki Santorinis çeşidi 4,5 puanla ikinci sırada yer alıyor ve güneşte kurutma, salata, meze ve soslarda tercih ediliyor.

İtalya’dan Pomodoro di Pachino 4,4 puanla üçüncü sırada bulunuyor; bu domates taze tüketimin yanı sıra deniz ürünleri ve makarnalarda kullanılıyor. Aynı ülkeden Datterino, tatlı soslar ve fırın yemekleri için tercih edilen 4,4 puanlı dördüncü çeşit olarak listeleniyor. Costoluto Fiorentino da 4,4 puanla beşinci sırada yer alıyor ve ızgara, bruschetta ile taze tüketim için uygun görülüyor.

Vezüv Yanardağı’nın eteklerinde yetişen Piennolo del Vesuvio, 4,4 puanla altıncı basamakta bulunuyor; bu çeşit közleme ve kurutularak saklama işlemlerinde kullanılıyor. İtalya’dan Cuore di Bue ise 4,3 puanla yedinci sırada yer alıyor ve büyük boyutuyla sandviçler ile Caprese salatasında öne çıkıyor.

Türkiye’den Ayaş Domatesi, 4,3 puanla sekizinci sıradan listeye girdi. Taze tüketim için kullanılan ve özellikle Türk kahvaltı sofralarının vazgeçilmezleri arasında bulunan Ayaş Domatesi, bu sıralamada yer alan Türk ürünü oldu. ABD’den Creole Tomato 4,3 puanla dokuzuncu, Rusya’dan Veselaya Sosedka ise 4,3 puanla onuncu sırada yer aldı.