Fransa’daki ilk Shamonda vakası Avrupa için ne anlama geliyor?

Fransa’da doğrulanan ilk insan Shamonda virüsü vakası, Avrupa’da halk sağlığı yetkililerinin dikkatini çekti. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC), eldeki bilgilerin Avrupalılar için geniş çaplı bir tehlikeye işaret etmediğini, ancak hastanın ölümü ve enfeksiyonun nasıl ortaya çıktığıyla ilgili incelemelerin sürdüğünü belirtti.

Fransa’da ne oldu?

Fransız yetkililer, Lyon’da ekim ayının başında hayatını kaybeden bir hastada Shamonda virüsü enfeksiyonu bulunduğunu perşembe günü doğruladı. Daha önce insanlarda bildirilmeyen virüsün bu kişide saptanması, ilk insan vakası olarak kayda geçti. Shamonda, şimdiye dek özellikle sığırlarda görülen bir virüs olarak biliniyordu.

ECDC’nin vektör kaynaklı ve zoonotik hastalıklar ile “tek sağlık” konularındaki baş uzmanı Tamás Bakonyi, vakayı istisnai bir durum olarak değerlendirdi. Lösemi hastası olan kişinin bağışıklık sisteminin ciddi ölçüde baskılanmış olduğunu söyleyen Bakonyi, bu durumun enfeksiyona yakalanmasını kolaylaştırmış olabileceğini ifade etti.

Bakonyi’ye göre bağışıklığı baskılanmış kişilerde viral enfeksiyonlar ve diğer enfeksiyonlar, sağlıklı bireylerdeki seyirden farklı ilerleyebiliyor. Fransa’daki incelemeler, hastanın virüsü uzun sayılabilecek bir süre taşıdığını, daha sonra ensefalit geçirdiğini ve yaşamını yitirdiğini ortaya koyuyor. Bununla birlikte, virüsün ölümde doğrudan rolü olup olmadığı ya da ölüme katkıda bulunup bulunmadığı araştırılıyor.

ECDC Avrupa için ne söylüyor?

Bakonyi, Shamonda’nın başka insanlara da bulaşabileceği olasılığının tamamen göz ardı edilemeyeceğini kaydetti. Ancak bu ihtimalin tek başına panik nedeni olmadığını, daha geniş çaplı bir tehdidi destekleyen kanıtların şu an için sınırlı kaldığını vurguladı.

Uzman, virüsün bulunduğu bölgelerde milyonlarca kişinin yaşadığını ve bugüne kadar insanlarda enfeksiyonun bir sorun olarak rapor edilmediğini hatırlattı. Buna rağmen virüsün başka insanlarda çoğalıp çoğalamayacağının kesin biçimde dışlanamayacağını belirten Bakonyi, bu nedenle konunun tüm yönleriyle açıklığa kavuşturulması için çalışmalar yürütüldüğünü söyledi. Vakayı, dikkatli inceleme gerektiren bir uyarı olarak nitelendirdi; ancak benzer durumlarla daha önce de karşılaşıldığını ekledi.

Virüs nerelerde görüldü ve nasıl taşınıyor?

Shamonda virüsü, tatarcık olarak bilinen küçük, ısırıcı sineklerin taşıdığı virüsler arasında yer alıyor. İlk kez 1960’ların ortalarında Nijerya’da tespit edilen virüs, o tarihten sonra Batı, Doğu ve Güney Afrika’da, ayrıca Japonya’da sığırlarda aralıklı olarak bildirildi.

Virüs bu yaz Batı Avrupa’da da tespit edildi. Avusturya, Belçika, Fransa, Almanya, İrlanda, İtalya, Lihtenştayn, Lüksemburg, Hollanda, Portekiz, İspanya ve İsviçre’nin yanı sıra Jersey Adası’nda da vakalar bildirildi.

Şimdi hangi incelemeler yapılacak?

İnsanlarda daha önce bildirilmiş bir vaka bulunmamasına karşın Bakonyi, Avrupa ülkelerindeki uzmanların ve halk sağlığı kurumlarının Shamonda’nın insanlarda enfeksiyona yol açıp açamayacağını araştırdığını belirtti. Fransa’daki vaka üzerine yürütülen çalışmalar; klinik, laboratuvar ve epidemiyolojik incelemeleri kapsıyor. Bu çalışmalarla hem virüsün hastanın ölümüne neden olup olmadığı veya ölüme katkıda bulunup bulunmadığı hem de kişinin enfeksiyonu hangi yolla edindiği belirlenmeye çalışılıyor.

Araştırmaların bir bölümü, virüse maruz kalmış olma ihtimali bulunan kişilerin antikor testinden geçirilmesine odaklanıyor. Veteriner hekimler ve çiftçiler de test edilmesi planlanan gruplar arasında bulunuyor. Antikor incelemeleri, bu kişilerin belirti göstermemiş olsalar bile daha önce enfeksiyon geçirip geçirmediğini ortaya koymayı amaçlıyor.

Vaka, hayvan ve insan sağlığının birbirinden ayrı değerlendirilemeyeceğini bir kez daha gündeme getirdi. ECDC, Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) ile birlikte “tek sağlık” yaklaşımını izleyerek risk değerlendirmesi çalışmalarını başlattı. Bu kapsamda hayvan ve insan sağlığı alanlarında ortak çalışma yürütülüyor; farklı ülkelerden uzmanların katkıları da dahil olmak üzere bilimsel veriler ve ilgili diğer bilgiler bir araya getiriliyor.