İran-Hürmüz Boğazı için şartını açıkladı: ABD mutabakata dönmeli

İran ile ABD arasında 14 Haziran’da Pakistan’ın arabuluculuğunda varılan mutabakat, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin yeniden düzenlenmesini öngörüyordu. Anlaşmanın ilk aşamasına göre ABD, İran’a ait dondurulmuş varlıkları serbest bırakacak; buna karşılık İran Hürmüz Boğazı’nı açacak ve stratejik su yolundan geçişler için 60 gün boyunca ücret talep etmeyecekti.

ABD’nin adımları gerilimi artırdı

Ancak ABD, mutabakatın imzalanmasının ardından İran’ın dondurulmuş varlıklarını serbest bırakmadı. Bununla birlikte Washington, Hürmüz Boğazı’ndan yapılacak geçişler için Umman kara sularından geçen alternatif bir rota belirledi.

Tahran yönetimi, ABD’nin bu uygulamalarını varılan mutabakata aykırı adımlar olarak değerlendirdi. İran bunun ardından boğazdan geçişleri sınırlandırdı ve izinsiz geçiş girişiminde bulunduğunu belirttiği bazı gemileri vurdu.

İki ülke arasındaki gerilim, mutabakata rağmen 8 Temmuz’da Hürmüz Boğazı çevresinde şiddetli çatışmalara dönüştü. Çatışmalar yaklaşık iki hafta sürdü.

İran ve Umman yeniden masaya oturdu

Gerilimin ardından İran, Hürmüz Boğazı’na kıyısı bulunan Umman ile gemilerin güvenli biçimde kullanabileceği geçiş yollarını belirlemek amacıyla yeniden müzakerelere başladı. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, bu görüşmeler sonucunda iki ülkenin boğazda ortak bir koridoru etkinleştirme konusunda anlaşmaya vardığını açıkladı.

Garibabadi ayrıca ABD’nin ve diğer ülkelerin, Hürmüz Boğazı’nın yalnızca İran tarafından belirlenen düzenlemeler çerçevesinde açılacağını bilmesi gerektiğini söyledi.

İranlı yetkililerin aktardığına göre Tahran ile Umman arasındaki görüşmeler yaklaşık bir ay önce başladı. Taraflar, Hürmüz Boğazı’ndaki paylarının yanı sıra İran ve Umman’ın geçişlerden elde edilecek gelirlerden alacağı pay konusunda da karşılıklı mutabakata ulaştı.

Boğazın açılması ABD’nin tutumuna bağlandı

İranlı Tuğgeneral Muhibbi, düzenlediği basın toplantısında Hürmüz Boğazı’nın İran’ın kontrolünde bulunduğunu savundu. Muhibbi, ABD yönetiminin açıklamalarının aksine Basra Körfezi’nde ve boğazda hiçbir askeri geminin bulunmadığını belirterek, düşman savaş gemilerinin tamamının Hürmüz Boğazı’na en az 400 kilometre uzaklıkta konuşlandığını söyledi.

İranlı komutan, askeri ve toprak egemenliği bakımından İran’ın izni ve yönetimi olmadan hiçbir geminin bu su yolunu kullanamayacağını ifade etti. Umman’a yakın olan su yolunun da bütünüyle İran’ın denetiminde bulunduğunu ileri süren Muhibbi, Hürmüz Boğazı’nın İran ile karşı kıyısındaki Umman’a ait olduğunu dile getirdi.

Muhibbi, 17 Haziran’da imzalanan mutabakat zaptına atıfta bulunarak ABD’nin İran ile Umman arasındaki anlaşma sürecini engellediğini öne sürdü. Bu müdahalenin sürecin gecikmesine yol açtığını belirten Muhibbi, Washington’ın engellemeyi bırakması ve söz konusu mutabakata geri dönmesi hâlinde, varılan anlaşmalar doğrultusunda Hürmüz Boğazı’nın açılabileceğini söyledi.

İranlı general, boğazın açılması için ABD’nin Tahran’ın koşullarını kabul etmesi gerektiğini vurguladı. Muhibbi, ABD bu şartları kabul etmediği sürece Hürmüz Boğazı’nın hiçbir şekilde açılmayacağını kaydetti.