İş Görüşmesinde Maaş Beklentisi Nasıl Konuşulmalı? Türkiye’de Uzmanlardan Öneriler

İş görüşmesine ne kadar hazırlıklı gidilirse gidilsin, adaylar kendilerini zor durumda bırakabilecek sorularla karşılaşabiliyor. Bu soruların başında da mevcut maaş ve yeni iş için beklenen ücret geliyor. Dünyanın birçok ülkesinde işverenler adaylara hâlihazırda ne kadar kazandıklarını sorabiliyor; ancak adayların bu soruya yanıt verme zorunluluğu bulunmuyor.

Uzmanlar, maaşla ilgili sorulara gerçekçi, ancak kişinin kendi değerine ve becerilerine güvenini gösterecek biçimde yaklaşılmasını öneriyor. İş görüşmesine giren adayların, başvurdukları pozisyonun piyasa koşullarını araştırması ve şirkete sunabileceği katkıyı net biçimde anlatması, uygun maaş ve yan haklar konusunda elini güçlendirebilir.

İşverenler mevcut maaşı neden soruyor?

İngiltere’de iş hayatına ilişkin danışmanlık hizmeti veren Acas’ın kıdemli danışmanlarından Louise Rudd, ülkede işverenlerin adaylara mevcut maaşlarını ya da maaş beklentilerini sormasını engelleyen bir düzenleme bulunmadığını belirtiyor. Rudd’a göre bir işveren bu bilgiyi öğrenmek istiyorsa, işe alım sürecinde adaylara aynı soruları yönelterek adil bir yaklaşım benimsemeli.

Adayların önceki işlerinde ne kadar kazandığının sorulmaması yönündeki tartışmalar birkaç yıl önce daha da görünür hale geldi. İşverenlere bu sorudan vazgeçme çağrısı yapan kampanya, “#EndSalaryHistory” yani “#MaaşGeçmişiniSonlandırın” etiketiyle yürütüldü. İşe alım süreçlerinde maaş geçmişinin gündeme getirilmemesi için çeşitli sosyal medya kampanyaları da düzenlendi.

Kadın hakları ve toplumsal cinsiyet eşitliği alanında çalışan Fawcett Society, geçmiş maaşın sorulmasının cinsiyet, ırk ve engellilik temelindeki eşitsizliklerden doğan eski ücret farklarını yeniden üretme riski taşıdığını savunuyor. Kuruluşa göre bu yöntem, işverenlerin ücret belirlerken adayın becerisi, deneyimi ve performansı yerine kişinin kendi değerine ilişkin algısını ve pazarlık gücünü ödüllendirmesine yol açabiliyor.

İngiltere’de İşe Alım ve İstihdam Konfederasyonu da bu kampanyaya destek vererek işe alım uzmanlarına adayların maaş geçmişini sormama çağrısında bulundu.

Avrupa Birliği ve İngiltere’de hangi kurallar uygulanıyor?

Avrupa Birliği genelinde yürürlüğe konulan yeni düzenlemeler, işverenlerin adaylara önceki maaşlarını sormasını yasaklayacak. İngiltere’de ise hükümetin planları arasında aynı yönde bir yasak bulunmuyor. Bunun yerine ülkede iş ilanlarında ücret bilgilerinin yayımlanmasına ağırlık verilmesi hedefleniyor.

Bu nedenle İngiltere’de ve dünyanın pek çok başka bölgesinde adaylar, iş görüşmelerinde mevcut maaşlarının sorulmasıyla karşılaşmaya devam edebilir. Böyle bir durumda adayın mevcut ücretini açıklamak, beklentisine yönelmek ya da başvurulan pozisyonun maaş aralığına ilişkin bilgisini paylaşmak gibi seçenekleri bulunuyor.

Türkiye’de maaş beklentisi hangi aşamada konuşuluyor?

Türkiye’de uzun yıllardır farklı sektörlerde işe alım yapan İK profesyoneli Yasemen Balaban Turul, maaş beklentisinin çoğunlukla telefon mülakatında veya sürecin ilerleyen aşamalarındaki yüz yüze görüşmelerde gündeme geldiğini söylüyor. Balaban Turul’a göre pandemi dönemi ve yükselen enflasyon, hem şirketlerin ücret politikalarını hem de adayların maaş sorularına verdiği yanıtları değiştirdi.

Özellikle bankacılık, telekomünikasyon ve perakende sektörlerinde bir dönem yıl içinde birden fazla maaş artışı ve ek ücret düzenlemesi yapıldığını aktaran Balaban Turul, bu süreçte şirketlerin ücret aralıklarının da yükseldiğini belirtiyor.

Balaban Turul, 2023 sonrasında özellikle işsiz adaylar arasında, şirketin belirlediği maaş aralığını kabul etmeye hazır olduğunu ifade edenlerin daha sık görülmeye başladığını anlatıyor. Bunun yanı sıra, mevcut iş yerindeki huzursuzluk nedeniyle daha düşük ücretle yeni bir işe geçmeyi kabul eden adaylarla da karşılaştığını ekliyor.

Maaş beklentisi adayın kıdemine göre değişiyor mu?

Maaş beklentisinin işe alım sürecindeki ağırlığı, Balaban Turul’un deneyimine göre adayın çalışma süresine ve kıdemine bağlı olarak değişebiliyor. Bir ila beş yıl arasında deneyime sahip adayların talep ettiği ücret, pozisyon için ayrılan bütçeyi aştığında bu durum eleme ölçütüne dönüşebiliyor.

Böyle durumlarda adaydan bir maaş aralığı veya kabul edebileceği en düşük ücreti belirtmesi isteniyor. Beklenti şirketin bütçesinin üzerinde kalıyorsa, sürecin neden devam ettirilemeyeceği adaya açıklanıyor.

Daha deneyimli adaylar için ise değerlendirme daha esnek yürütülebiliyor. Balaban Turul, altı-yedi yıl ve üzeri deneyime sahip bazı adayların, şirketin ilgili pozisyon için belirlediği ücret aralığının orta noktasının yüzde 10-15 üzerinde bir maaşla değerlendirilebildiğini ifade ediyor. Bu esneklik, adayın tanınmasının ve deneyiminin daha ayrıntılı biçimde değerlendirilmesinin ardından ortaya çıkabiliyor.

Aday mevcut maaşını açıklamak zorunda mı?

Yeni bir işe başvuran aday, paylaşmasında sakınca görmüyorsa mevcut maaşını açıklayabilir. Londra sokaklarında görüşleri alınan bazı kişiler, bir sonraki işlerinde daha yüksek ücret elde edebilmek için hâlihazırda kazandıklarından daha yüksek bir rakam söyleyebileceklerini belirtti.

Ancak iş görüşmesinde gerçeğe aykırı bilgi vermenin oluşturabileceği riskler, bunun sağlayabileceği olası kazançtan çok daha büyük olabilir. Bu nedenle mevcut maaşını paylaşmak istemeyen aday, konuşmayı doğrudan yeni pozisyon için beklentisine çevirebilir.

Louise Rudd, bazı adayların mevcut ücretleri yerine bekledikleri maaşı açıklamayı veya başvurdukları pozisyon için geçerli olduğunu düşündükleri maaş aralığını gündeme getirmeyi tercih edebileceğini söylüyor. Yasemen Balaban Turul da Türkiye’de yürüttüğü görüşmelerde adayların mevcut ücretlerini açıklamadan beklentilerini ifade edebildiğini belirtiyor.

Bu yaklaşım, “Şu anda bir ücret alıyorum, yan haklarım da var. Sizden de beklentim şu kadar” şeklinde dile getirilebiliyor. Mevcut maaşını paylaşmak isteyen aday ise hem talebini hem de pazarlığa açık olup olmadığını aynı yanıtta belirtebilir. Balaban Turul, “Ben şu anda 100 bin TL alıyorum; 120 bin TL bekliyorum. Ama pazarlık da yapabilirim” ifadesinin açık ve rahatlıkla kullanılabilecek bir cevap olduğunu söylüyor.

Rakam vermek istemeyen aday ne yapabilir?

Bazı adaylar belirli bir ücret söylemek yerine “Sizin takdiriniz” demeyi tercih ediyor. Balaban Turul, bu tür yanıtların ardından adayın kabul edebileceği en düşük tutarı anlamaya çalıştığını belirterek, “Ben de böyle durumlarda ‘Sizin için minimum limit neresi? O psikolojik sınır neresi?’ diye soruyorum” diyor.

Balaban Turul’a göre işe alımın ilk aşamasında rakam vermemek, yürüttüğü süreçlerde tek başına elenme nedeni oluşturmuyor. Bununla birlikte adayın maaş beklentisinin görüşmeler ilerledikçe netleşmesi gerekiyor. Pozisyonun ayrıntıları ele alındıktan sonra konuyu yeniden gündeme getirdiğini belirten Balaban Turul, “O rakamı bir şekilde duymak gerekiyor” ifadesini kullanıyor.

Adaylar maaş görüşmesine nasıl hazırlanmalı?

İşe alım şirketleri, ücret belirlenirken adayların geçmiş maaşları yerine becerilerinin ve deneyimlerinin dikkate alınabileceğini sık sık vurguluyor. İngiltere’de İşe Alım ve İstihdam Konfederasyonu’nun kampanyalar direktörü Shazia Ejaz, iş arayanların maaş sorularına hem gerçekçi hem de kendilerine güvenen bir tavırla yaklaşması gerektiğini söylüyor.

Ejaz, “Adaylar, işe katacakları değeri ortaya koymaya ve kendileri için en önemli yan haklara odaklanabilir. Ayrıca görüşmeye, başvurdukları pozisyon için piyasada ne kadar maaş ödendiğini bilerek gitmeliler” diyor.

Ejaz’a göre maaşlar konusunda araştırma yapan ve şirkete nasıl katkı sunacağını açıkça anlatabilen adaylar, kendilerine uygun ücret ve yan hakları elde etmek açısından en güçlü konumda bulunuyor. Bu nedenle adayların yalnızca ne kadar kazanmak istediğini değil, talep ettiği ücretin karşılığında hangi deneyim ve becerileri sunacağını da ortaya koyması önem taşıyor.