İspanya’da zeytinyağı alarmı: Üretici fiyatı düştü, markette düşüş sınırlı

2024-25 sezonunda 505 bin ton zeytinyağı üreten Türkiye, dünya sıralamasında İspanya’nın ardından ikinci sıraya yerleşti. Ancak zirvedeki İspanya’da üretici fiyatlarının gerilemesi, yüksek maliyetler ve yeni sezona ilişkin üretim beklentisi sektörde endişeye yol açtı. Natürel sızma zeytinyağının üretici fiyatı kilogram başına 3,10 Euro’ya kadar düşerken, bu gerileme market raflarına aynı ölçüde yansımadı.

Geçen yıl ekimde başlayan hasat döneminin başında kilogramı 4,50 Euro olan natürel sızma zeytinyağının üretici fiyatı, son beş yılın en düşük seviyesine indi. Rafinasyon gerektiren düşük kaliteli lampante zeytinyağı da dahil olmak üzere farklı kategorilerdeki fiyatlar da son bir ayda yüzde 8,7 geriledi.

Üretici fiyatı ile raf fiyatı arasındaki fark açılıyor

Üretici fiyatındaki düşüş, tüketicinin alışverişte aynı oranda indirim göreceği anlamına gelmiyor. Kilogram başına 3,10 Euro olan toptan fiyatın litre karşılığı yaklaşık 2,85 Euro seviyesinde hesaplanırken, İspanya’da market markalı natürel sızma zeytinyağının litre fiyatı 4,35 Euro’ya kadar yükseliyor. Böylece üretici fiyatının litre karşılığı ile raf fiyatı arasında yaklaşık 1,50 Euro fark bulunuyor.

Raf fiyatlarındaki olası düşüşün zamana yayılması bekleniyor. Şişeleme şirketlerinin ellerindeki mevcut stokları ne zaman tüketeceği ve maliyetlerdeki gerilemeyi satış fiyatlarına hangi ölçüde yansıtacağı, tüketicilerin daha düşük fiyatlarla ne zaman karşılaşacağını belirleyecek.

Fiyat düşüşü tüketicilerde indirim beklentisi oluştururken üreticiler açısından ekonomik baskıyı artırıyor. İspanyol tarım kooperatifleri ile ASAJA, COAG ve UPA çiftçi örgütleri, natürel sızma zeytinyağında kilogram başına ortalama 3,30 Euro olan fiyatın çok sayıda işletmenin üretim maliyetinin altında kaldığını açıkladı.

Zeytin yetiştirilen belediyelerin oluşturduğu AEMO birliğinin verilerine göre, zeytinyağı üretim maliyetleri 2021’den bu yana yüzde 57 arttı. Sulama yapılmayan ve yağışa bağlı üretim yapılan zeytinlikler daha yüksek ekonomik risk taşıyor. Bu alanlarda maliyetler daha yüksek, ürün verimi ise daha düşük seviyede kalıyor.

İspanya’da yeni hasat dönemine yönelik tahminler de fiyatlar üzerindeki baskıyı artırıyor. Ülkenin zeytinyağı üretiminin 1,6 milyon tona ulaşması bekleniyor; bu, geçen yılki üretime kıyasla yaklaşık yüzde 23 artış anlamına geliyor. Üretimdeki yükseliş beklentisi, giderleri artan çiftçilerin düşük fiyatlarla karşı karşıya kalmasına neden oluyor. Üretici örgütleri, arzın düzenlenmesi için hükümetin adım atmasını talep ediyor.

Üreticiler stoklama düzenlemesi istiyor

İspanyol üreticiler, fiyatların daha fazla gerilemesini önlemek amacıyla zeytinyağının belirli bir bölümünün piyasaya sürülmeden depolanmasını sağlayacak bir uygulama istiyor. Tarım Bakanlığının hayata geçirebileceği pazarlama düzenlemesi kapsamında, fabrikaların üretimlerinin belirli bir oranını satışa sunmak yerine stokta tutması zorunlu kılınabilecek.

Talep edilen uygulama yürürlüğe girerse piyasaya çıkan zeytinyağı miktarı sınırlandırılabilecek ve fiyatlardaki yeni düşüşün önüne geçilebilecek. Bununla birlikte, piyasadaki ürün arzını azaltacak bir müdahale, tüketicilerin marketlerde görebileceği indirimleri de kısıtlayabilir. Hükümetin konuya ilişkin kararını önümüzdeki ay vermesi bekleniyor.

2025/26 sezonunda İspanya’nın zeytinyağı üretiminin Türkiye’nin yaklaşık 4,5 katına ulaşacağı ve iki ülke arasındaki farkın yaklaşık 1 milyon 12 bin ton olacağı öngörülüyor. Türkiye, 2024/25 sezonunda 505 bin ton üretimle dünyanın ikinci büyük zeytinyağı üreticisi olmuştu. Ancak yeni sezonda Türkiye’de üretimin 290 bin tona gerilemesi bekleniyor. Bu tahmin gerçekleşirse Türkiye, İspanya, Tunus ve İtalya’nın ardından dünya sıralamasında dördüncü olacak.