İsrail seçimlerinde çoğunluk çıkmazsa hükümeti kim kuracak?

İsrail’de 27 Ekim’de yapılan genel seçimlerde sandık çıkış anketleri net bir kazanan göstermedi. Başbakan Binyamin Netanyahu’nun Likud Partisi önde görünse de, hükümet kurmak için gereken 61 sandalyeye ulaşması beklenmiyor. Bu seçim, Hamas öncülüğündeki grupların 7 Ekim 2023’te İsrail’e düzenlediği saldırılardan bu yana ülkede yapılan ilk genel seçim olma özelliğini taşıyor.

İsrail, 1948’de kuruluşundan bu yana koalisyon hükümetleriyle yönetiliyor. Seçim sonrası tablo, yeni hükümetin hangi partilerin desteğiyle kurulacağını ve Netanyahu’nun bir kez daha koalisyonun parçası olup olmayacağını belirsiz bırakıyor. Seçime katılım oranı ise 1999’dan bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye çıktı.

Sandık çıkış anketleri nasıl bir tablo ortaya koydu?

İki İsrailli yayın kuruluşunun yayımladığı sandık çıkış anketlerinde, eski askeri lider Gadi Eisenkot’un yönettiği Yashar Partisi ile “Değişim Bloğu”ndaki diğer üç Yahudi muhalefet partisinin toplam 51 sandalye kazanması öngörüldü. Netanyahu’nun Likud Partisi ve aşırı sağcı ile aşırı Ortodoks Yahudi müttefiklerinin de aynı sayıda sandalyeye ulaşacağı tahmin edildi. Üçüncü bir televizyon kanalının anketi ise Netanyahu’nun bloğunu üç sandalye önde gösterdi.

İki Arap partisinin toplamda rekor düzeyde 18 ya da 19 sandalye kazanabileceği tahmini, bu partilerin hükümet kurma sürecinde etkili olabileceğine işaret ediyor. Söz konusu sandalye sayısı, seçim yarışındaki blokların hükümet çoğunluğuna ulaşma çabasını belirleyebilecek düzeyde görülüyor.

İsrail’de hükümet kurmak için kaç sandalye gerekiyor?

İsrail parlamentosu Knesset’te 120 sandalye bulunuyor. Bir hükümetin parlamentoda çoğunluğu elde edebilmesi için en az 61 sandalyenin desteğine ihtiyacı var. Ülkede uygulanan nispi temsil sistemi nedeniyle tek bir partinin bu sayıya ulaşması zorlaşıyor; İsrail’de bugüne kadar hükümetler koalisyonlar aracılığıyla kuruldu.

Koalisyon kurma görevini kim verecek?

Kesin seçim sonuçları açıklandıktan ve siyasi gruplarla istişareler tamamlandıktan sonra Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, hükümeti kurma şansını en yüksek gördüğü parti liderini görevlendirecek. Görüşmeler ve değerlendirmeler haftalar sürebilir. Cumhurbaşkanı çoğunlukla Knesset’te en fazla sandalyeyi alan partinin liderine görev veriyor; ancak bu, uyulması zorunlu bir kural değil.

2009 seçimlerinin ardından dönemin Cumhurbaşkanı Şimon Peres, Likud’un Kadima’nın gerisinde kalmasına rağmen hükümeti kurma görevini Netanyahu’ya vermişti. Görevlendirilen liderin koalisyon oluşturmak için en fazla 42 günü bulunuyor. Bu süre içinde başarılı olamaması durumunda başka bir parti liderine hükümeti kurma fırsatı tanınabiliyor.

Hiçbir parti çoğunluk sağlayamazsa ne olacak?

Tek başına ya da koalisyon içinde çoğunluk sağlanamasa bile azınlık hükümetinin kurulması ihtimali bulunuyor. Bu seçenek de hayata geçirilemezse İsrail’de yeniden seçime gidilebilir. Yeni seçim kararı alınması halinde Netanyahu, seçim yapılıncaya kadar geçici başbakanlık görevini sürdürecek.

Seçimde hangi partiler ve ittifaklar yarışıyor?

Likud ile Eisenkot’un Yashar Partisi’nin Knesset’teki en büyük partiler olması bekleniyor. Her iki tarafın da hükümet kurabilmek için başka partilerin desteğine ihtiyacı var. Netanyahu, sağcı ve dini partilerden oluşan bloğa liderlik ediyor. İlk kez 1996’da, Yitzhak Rabin suikastının ardından düzenlenen erken seçimde başbakanlığa gelen Netanyahu, son otuz yılın büyük bölümünde İsrail’i yönetti.

Eisenkot’un başında bulunduğu muhalefet ittifakı ise merkez sağ ve sol eğilimli partileri bir araya getiriyor. Bu partilerin ortak hedefi Netanyahu’yu iktidardan uzaklaştırmak. Eski Başbakan Naftali Bennett’in liderliğindeki B’Yachad Partisi de ittifakta yer alıyor.

Seçimde iki Arap parti bloku da yarışıyor. Araplar, İsrail nüfusunun yaklaşık beşte birini oluşturuyor ve bu partiler teorik olarak hükümetin kurulmasında belirleyici olabilir. Bununla birlikte, önde gelen Yahudi partilerinden biri hariç diğerleri hükümette Arap partileriyle birlikte çalışmayı reddetti. Eisenkot, Başbakan Netanyahu’nun en güçlü rakibi olarak öne çıkıyor.

Kesin sonuçlar ve hükümet görüşmeleri ne zaman tamamlanacak?

Ön sonuçların 28 Ekim’de açıklanması bekleniyor. Toplam oyların yaklaşık yüzde 10’unu oluşturan yaklaşık 600 bin gıyabi oyun sayımı ise perşembe gününe kadar sürecek. Bu oyların büyük bölümünü askeri personelin kullandığı belirtiliyor. Resmi sonuçların 4 Kasım’da ilan edilmesi planlanıyor.

Koalisyon görüşmelerinin birkaç hafta, hatta aylar sürmesi mümkün. Mart 2021’deki seçimlerin ardından hükümet ancak haziran ayında kurulabilmiş, süreç Naftali Bennett ile Yair Lapid arasında yapılan güç paylaşımı anlaşmasıyla sonuçlanmıştı. O seçim sonrasında hükümeti kurma görevi ilk olarak Netanyahu’ya verilmiş, ancak Netanyahu sürdürülebilir bir koalisyon oluşturamamıştı.

İsrail’de yeni seçim kararı alınması alışılmadık bir gelişme değil. Partilerin iş birliği konusunda uzlaşamaması nedeniyle 2019 ile 2022 yılları arasında ülkede beş ayrı seçim düzenlendi.