İsrail seçimlerinde koalisyon çıkmazı: Arap partileri kilit konumda

İsrail’de önceki gün düzenlenen genel seçim, hükümet kurmaya yetecek çoğunluğu sağlayan bir blok çıkmamasıyla siyasi belirsizliği artırdı. Gazze Şeridi’nde üç yıldır süren saldırılar ve bunlara yönelik soykırım suçlamaları, Batı Şeria’daki etnik temizlik iddiaları ve İsrail’in Suriye, İran, Yemen, Lübnan ile Katar’a yönelik saldırıları gündemdeyken yapılan seçimde, oyların sayımı sürerken taraflar koalisyon arayışına hazırlanıyor.

Sandıktan nasıl bir tablo çıktı?

İlk sonuçlara göre Başbakan Binyamin Netanyahu ile onu destekleyen partiler 53 sandalye kazandı. Eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un liderlik ettiği muhalefet cephesinin sandalye sayısı 48 olarak hesaplandı. İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden partilerin 120 üyeli Meclis’te toplam 19 sandalyeye ulaştığı bildirildi; partiler hükümet kurma sürecinde kilit bir konuma gelebilir.

Arap siyasi kanadındaki Ortak Liste’nin 11, Mansur Abbas’ın liderliğindeki Raam Partisi’nin ise 6 milletvekili çıkarabileceği öngörülüyor. Muhalefet tarafında eski başbakanlar Naftali Bennett ile Yair Lapid’in Birlikte Listesi 12, Avigdor Liberman’ın İsrail Evimiz Partisi 7, Yair Golan’ın Demokratlar Partisi ise 8 sandalye civarında görünüyor.

İktidar kanadındaki ultra-Ortodoks Yahudileri temsil eden Şas Partisi ile Birleşik Tevrat Yahudiliği 7’şer sandalye elde ediyor. Netanyahu’nun aşırı sağcı ortaklarından Itamar Ben-Gvir’in Yahudi Gücü Partisi’nin 7, Bezalel Smotrich’in Dini Siyonizm Partisi’nin ise 6 vekil çıkarması bekleniyor.

Kim ne dedi?

Oy sayımı devam ederken Demokratlar Partisi lideri Yair Golan, Eisenkot’a Arap partileriyle iş birliği yapması çağrısında bulundu. İsrail Evimiz Partisi lideri Avigdor Liberman, Netanyahu’ya karşı “isyan” edilmesi gerektiğini söylerken Ortak Liste milletvekili Ofer Cassif, “Top artık muhalefette” ifadesini kullandı.

Seçim sonuçlarının ilk tablosunu değerlendiren Netanyahu, “güçlü, sağ kanat bir hükümet kuracağını” belirtti ve “gerçek sonuçları beklediğini” söyledi. Eisenkot ise partisinin genel merkezinde sonuçları kutlayarak destekçilerine “tarih yazdıklarını” dile getirdi.

Arap partileri neden kilit rolde?

İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden partiler, seçim tarihinde ilk kez Meclis’te 19 sandalyeye ulaşarak koalisyon görüşmelerinde etkili olabilecek bir konuma geldi. Netanyahu ile Arap partilerinin müzakere masasına oturması olası görülmüyor. Eisenkot’un bu partilerle uzlaşma arayıp aramayacağı ise belirsizliğini koruyor; Eisenkot’a destek veren bazı partiler, böyle bir seçeneğe şimdiden karşı çıktı.

Likud Partisi 27 sandalye alarak tek parti bazında en yüksek sayıya ulaştı. Netanyahu’nun siyasi bloku içinse seçim değerlendirmesinin başka bir bölümünde 54 sandalye verildi; ilk tabloda Netanyahu ve destekçileri için 53 sandalye açıklanmıştı. Netanyahu’nun iktidarını garanti edememesine karşın aldığı oy oranı, İsrail halkının büyük bölümünün Gazze’deki saldırıların sürmesini desteklediği şeklinde yorumlandı. Netanyahu hakkında, işlediği savaş suçları nedeniyle Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından çıkarılmış bir yakalama kararı bulunuyor.

Şimdi ne olacak?

İsrail’de bir koalisyon hükümeti kurabilmek için 61 sandalyeye ihtiyaç var. Oyların kesin sayımı tamamlandığında parti ve blokların sandalye sayıları değişebilir. Ancak Arap partilerinin mevcut düzeyde temsil edilmesi halinde Netanyahu ve Eisenkot’un bloklarının koalisyon kurabilecek çoğunluğa ulaşması mümkün görünmüyor. Netanyahu, hükümet kuruluncaya kadar başbakanlık görevini sürdürebilir. Önümüzdeki günlerde yoğun koalisyon görüşmeleri yapılması bekleniyor; kesin sonuçların 4 Kasım’da açıklanması öngörülüyor. Netanyahu, Kasım 2022’de hükümetini kurabilmek için 58 gün süren müzakereler yürütmüştü.

Masadaki seçeneklerden biri, Arap partilerinin desteğiyle azınlık hükümeti kurulması. Bu ihtimal düşük görülüyor; gerçekleşmesi durumunda hükümetin görev süresince Arap milletvekillerinin taleplerini dikkate alması gerekecek. Bir diğer seçenek, ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’un desteklediği ulusal birlik hükümeti. Bu formülde Netanyahu ile Eisenkot’un aynı hükümette buluşturulması, aşırı sağcı Ben-Gvir ve Smotrich’in koalisyon dışında tutulması ve böylece uluslararası tepkilerin azaltılması hedefleniyor.

Siyasi sistemin işler bir hükümet kuramaması ya da erken seçimi mümkün kılan diğer yasal koşulların oluşması halinde İsrail’de yeniden sandığa gidilebilir.