Motorinde 100 Lira Eşiği Yaklaşıyor: ÖTV Takvimi Fiyatları Yeniden Tırmandırdı

Akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş hız kesmeden devam ederken motorinde üç haneli dönem için geri sayım başladı. İlk kez Aralık 2021'de çift haneli fiyatları gören motorin, aradan geçen yaklaşık beş yılın ardından 100 lira seviyesine yaklaşmış durumda. Fiyatların bu noktaya gelmesiyle gözler, yüksek maliyetlerin üzerine vergi yükünün eklenip eklenmeyeceği konusunda ekonomi yönetimine çevrildi.

Akaryakıt fiyatlarındaki artışı geçici olarak sınırlamak amacıyla yapılan vergi düzenlemesinin üzerinden henüz bir ay bile geçmeden motorin yeniden üç haneli rakamlara dayandı. Uluslararası piyasalardaki arz sorunları, petrol fiyatlarındaki yükseliş ve kademeli olarak artırılan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV), pompa fiyatlarını 97 liranın üzerine taşıdı. Böylece 50 litrelik bir motorin deposunun dolum maliyeti de 4 bin 780 liraya kadar çıktı.

ÖTV düzenlemesi fiyat artışını durduramadı

Türkiye'de akaryakıt fiyatları Aralık 2021'de ilk kez çift haneli seviyeye ulaşmıştı. Bu tarihten önce yaklaşık 20 yıl boyunca litre fiyatları tek haneli rakamlarda kalmıştı. Yüksek enflasyonun etkisiyle ekonomi yönetiminin fiyat artışlarıyla mücadele ettiği dönemde akaryakıt maliyetleri de hızla yükseldi.

Ortadoğu'daki savaşın petrol fiyatlarını artırması akaryakıtı doğrudan etkilerken, Türkiye'de fiyat baskısının uzun süre vergi indirimiyle karşılanmadığı görüldü. Vergi müdahalesi ancak zamların yönetilmesi güç bir seviyeye ulaşmasının ardından gündeme geldi. Küresel fiyat artışlarının pompa fiyatlarına yansımasını sınırlamak amacıyla 13 Ağustos'ta uygulamaya konulan düzenleme sonrasında ağustos ayı zam yapılmadan tamamlandı. Ancak eylül ayı yeni bir artışla başladı.

Motorinin 100 liraya yeniden yaklaşmasında yalnızca küresel petrol fiyatları değil, dizel piyasasındaki arz sıkıntısı ve eylül ayında devreye giren ÖTV artışı da etkili oldu. Litre başına yaklaşık 6,67 liralık artışın ardından motorin, İstanbul Avrupa Yakası'nda ortalama 95,5 liradan satılmaya başladı. Ankara'da litre fiyatı yaklaşık 96,7 liraya, İzmir'de ise 97 liraya ulaştı. Doğu illerinde ise motorin fiyatları 98 liranın üzerine çıktı.

13 Ağustos'taki düzenlemeyle motorinden alınan ÖTV, ağustos ayının sonuna kadar sıfırlanmıştı. Karar öncesinde litre başına 7,74 lira olan fiili ÖTV'nin kaldırılması, Katma Değer Vergisi'nin de etkisiyle pompa fiyatında yaklaşık 9,29 liralık düşüş sağlamıştı.

Ancak aynı düzenleme kapsamında motorin için yıl sonuna kadar uygulanacak kademeli bir vergi takvimi de belirlendi. Buna göre 1 Eylül'den itibaren litre başına 3 lira ÖTV alınmaya başlandı. Bu tutar ekimde 6 liraya, kasımda 9 liraya ve aralıkta 12 liraya yükselecek. 1 Ocak 2027 itibarıyla motorinden alınacak ÖTV'nin litre başına 13,9006 lira olması planlanıyor. Motorin ayrıca eşel mobil sisteminin dışına çıkarılarak önceden belirlenen bu vergi takvimine bağlandı.

Ekonomist ve siyasilerden fiyat artışına tepki

Petrol fiyatları ve döviz kurunda düşüş yaşanmaması halinde motorinde üç haneli pompa fiyatlarının aralık ayını beklemeden ekim ayında yaygınlaşabileceği öngörülüyor. Yıl başından bu yana motorin yüzde 72,4, benzin ise yüzde 50,5 oranında zamlandı. 1 Ocak'ta 54 lira 38 kuruş olan motorinin litre fiyatı, son artışın ardından 95 lira 59 kuruşa çıktı. Aynı dönemde 2 bin 719 liraya doldurulabilen 50 litrelik depo için artık 4 bin 780 lira ödenmesi gerekiyor.

Ekonomist Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz, yılın ilk sekiz ayında enflasyonun yüzde 22,1 seviyesinde bulunduğunu hatırlattı. Yılmaz, akaryakıt fiyatlarındaki artışların genel fiyat düzeyindeki yükselişin üç ila dört katına ulaştığını belirtti. Bu durumun tarım ve imalat sanayisindeki girdi maliyetlerini artıracağına dikkat çeken Yılmaz, motorin zammının eylül ayı enflasyonuna doğrudan yaklaşık 0,39 puan katkı yapacağını, dokuz aylık birikimli etkinin ise 1,63 puana ulaşacağını ifade etti. Yılmaz ayrıca yıl sonu enflasyonunun yaklaşık yüzde 32 düzeyinde gerçekleşmesini beklediklerini söyledi.

Siyasi cepheden de artışlara yönelik eleştiriler geldi. İYİ Parti Milletvekili Turhan Çömez, son üç yılda Brent petrolündeki yükselişin yüzde 14'te kaldığını, buna karşın motorin fiyatlarındaki artışın yüzde 125'e ulaştığını belirtti. Çömez, tepkisini “Milletin sırtına yüklediğiniz vergiler!” sözleriyle dile getirdi.

Akaryakıt maliyetlerindeki yükselişin tarım ve imalat sektörlerinde üretim girdilerini pahalılaştırması, genel fiyat seviyesindeki baskıyı artırabilecek başlıca sonuçlar arasında gösteriliyor. Motorin artışının enflasyona doğrudan katkısının yanı sıra taşımacılık ve üretim maliyetleri üzerinden daha geniş bir fiyat etkisi oluşturması bekleniyor.

İstasyonlarda üç haneli fiyat hazırlığı

Motorin fiyatlarının 100 lira sınırına dayanması, akaryakıt istasyonlarında teknik bir dönüşüm ihtiyacını da beraberinde getirdi. Türkiye genelindeki 14 bin istasyonda bulunan pompaların yaklaşık üçte ikisindeki sayaçların üç haneli rakamları gösterecek donanıma sahip olmadığı belirtildi.

Sektör, sayaçların ve otomasyon sistemlerinin güncellenmesi için yaklaşık 212,5 milyon dolarlık bir maliyetle karşı karşıya bulunuyor. İstasyon işletmecileri, fiyatların üç haneli seviyeye çıkması halinde yaşanabilecek olası sistem kilitlenmelerini önlemek amacıyla Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) ile temaslarını yoğunlaştırdı.