Orta Koridor’da Asya-Avrupa ticareti için 25 milyar dolarlık hedef

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Konseyi’nin 13. Zirvesi’nde alınan kararların, Türkiye’nin dönem başkanlığı boyunca yakından takip edileceğini bildirdi. Bolat, Asya ile Avrupa arasındaki ticaretin geliştirilmesi için Orta Koridor’da yeni adımlar atılacağını, Kazakistan ve Özbekistan’la ekonomik ilişkilerin güçlendirilmesinin amaçlandığını söyledi.

Zirvede ekonomik entegrasyon, Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru’nun geliştirilmesi, Türk Yatırım Fonu’ndan daha etkin yararlanılması, dijital ticaret ve üye ülkeler arasındaki ticari engellerin kaldırılması ele alındı. Bolat, Özbekistan’la 10 milyar dolar, Kazakistan’la ise 15 milyar dolar ticaret hacmine ulaşmayı hedeflediklerini belirterek iki ülkeyle toplam 25 milyar dolarlık ticaret hedefinin bulunduğunu kaydetti.

Özbekistan’la yürürlükte olan Tercihli Ticaret Anlaşması’nın kapsamını yeni ürünlerle genişleten protokol imzalandı. Gümrüklerden geçiş yapan taşıt ve eşyalara ilişkin bilgilerin elektronik ortamda paylaşılmasını sağlayacak ek protokol de uygulamaya alındı. İki ülkenin cumhurbaşkanları ayrıca İş Dünyasının Desteklenmesine Dair Yüksek Düzeyli Konsey’in kurulmasına ilişkin anlaşmaya imza attı.

Bolat, 2025’te 3,1 milyar dolar olarak kaydedilen Türkiye-Özbekistan ikili ticaretinin, cumhurbaşkanlarının belirlediği 10 milyar dolarlık seviyeye çıkarılmasında imzalanan belgelerin katkı sunacağını ifade etti. Kazakistan’la 15 milyar dolarlık ticaret hacmi hedefine de en kısa sürede ulaşmanın ortak öncelik olduğunu vurgulayan Bolat, zirve kararlarının Özbekistan’la kapsamlı stratejik ortaklık ve Kazakistan’la geliştirilmiş stratejik ortaklık düzeyinde yürütülen ilişkilerin ekonomik yönünü güçlendirmesini beklediklerini söyledi.

Türkiye ile Özbekistan arasındaki ek protokol, sınırdan geçecek araç ve malların bilgilerinin gümrük idareleri arasında önceden elektronik yolla paylaşılmasına imkân tanıyacak. Bolat, uygulamayla işlemlerin hızlanmasının ve sınır kapılarındaki bekleme sürelerinin kısalmasının öngörüldüğünü belirtti. Kazakistan’la da gümrük birimleri arasında veri paylaşımı ve kontrol süreçlerinin kolaylaştırılmasını içeren bir anlaşma imzalandı.

İki ülke arasında geçiş belgeleri için yürütülen çalışmalarda, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının düzenlediği Kara Ulaştırması Karma Komisyonu (KUKK) toplantılarında kotaların artırılması ve elektronik geçiş belgesine geçilmesi gündemde. Basitleştirilmiş Gümrük Hattı, elektronik izin (e-Permit), elektronik taşıma senedi (e-CMR) ve dijital tır uygulamalarıyla kağıtsız ticaretin yaygınlaştırılması hedefleniyor.

TDT Dijital Ekonomi Ortaklık Anlaşması için Türkiye ve Özbekistan iç onay süreçlerini tamamladı. Diğer tarafların da onay vermesiyle yürürlüğe girecek anlaşmanın elektronik fatura, elektronik imza ve kağıtsız ticaret konularında ortak düzenlemeler getirmesi planlanıyor.

Türk müteahhitlik şirketleri bugüne kadar Kazakistan’da toplam değeri 30 milyar doları aşan 550, Özbekistan’da ise 9,5 milyar doları aşan 333 projeyi üstlendi. Bolat, Karma Ekonomik Komisyon (KEK) mekanizmaları ve Özbekistan’la yeni kurulan Yüksek Düzeyli Konsey üzerinden ticari ve ekonomik ilişkilerin yanı sıra yatırım bağlarının da geliştirilmesinin hedeflendiğini bildirdi.

Türk firmalarının iki ülkede altyapı ve üstyapı yatırımlarındaki faaliyetleri sürüyor. Kazakistan’la imzalanan KEK Eylem Planı doğrultusunda bu ülkeye müteahhitlik heyeti gönderilmesi planlanırken, özellikle hafif sanayi alanındaki ortak yatırım olanakları değerlendirilecek. Özbekistan’la sürdürülen çalışmalar kapsamında özel sektör temsilcileri karşılıklı ziyaretlerde bulunacak.

Bolat, Türkiye, Kazakistan ve Özbekistan’ın ekonomik fırsatlarıyla iş insanlarının girişimci yaklaşımının, üç ülkenin potansiyelini üçüncü ülkelerde de ortak bir sinerjiye dönüştürebileceğini belirtti. Özel sektörün bu imkânları karşılıklı fayda temelinde değerlendireceğine inandığını dile getirdi.

Özbekistan’la kurulan İş Dünyasının Desteklenmesine Dair Yüksek Düzeyli Konsey’in ticaret ve yatırım projelerini hızlandırması amaçlanıyor. Konsey, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ile Özbekistan Cumhurbaşkanlığı İdaresi Başkanı’nın eş başkanlığında düzenli olarak toplanacak. Bolat, Yılmaz’ın kasım ayında iş insanlarıyla birlikte Özbekistan’ı ziyaret edeceğini açıkladı.

Türkiye-Özbekistan KEK 9. Dönem Toplantısı 24 Aralık’ta Türkiye’de yapılacak. Toplantıda imzalanması planlanan Eylem Planı’nın iki ülke iş dünyaları arasındaki işbirliğini güçlendirmesi, KEK kapsamında düzenlenmesi öngörülen iş forumunun da iş insanları arasındaki ilişkileri derinleştirmesi bekleniyor. Kazakistan’la KEK 14. Dönem Toplantısı nisanda Astana’da düzenlenmişti; toplantıda alınan kararların uygulanması muhataplarla birlikte izleniyor.

TDT bünyesinde üye ülkelerin pazarlara erişiminin kolaylaştırılması, gümrük ve ulaştırma süreçlerinin iyileştirilmesi hedefleniyor. Bolat, müteahhitlik, yatırım, enerji, madencilik ve dijitalleşme alanlarında da işbirliğinin artırılacağını ifade etti.

Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru’nun önemine değinen Bolat, Türkiye’nin bu güzergâhı yalnızca bir taşıma hattı olarak görmediğini, bütünleşik bir ekonomik sistem hâline getirmeyi amaçladığını söyledi. Bolat’a göre koridor, Kuzey Koridoru’na kıyasla Asya ile Avrupa arasında daha kısa ve güvenli bir ticaret yolu sunuyor. Bu amaçla demir yolları, limanlar, kara yolu bağlantıları ve gümrük sistemlerinin birbirini tamamlayacak biçimde geliştirilmesi öngörülüyor.

Kazakistan ve Özbekistan, Orta Koridor’un temel ortakları arasında yer alıyor. Koridor güzergâhındaki ülkelerle taşıma tarifelerinin uyumlaştırılması ve sınır geçişlerinin hızlandırılması çalışmaları sürerken, Türkiye-Azerbaycan-Özbekistan üçlü mekanizması ile Çin-Kırgızistan-Özbekistan demir yolu projesi de hatta yeni yük akışı sağlayabilecek girişimler olarak değerlendiriliyor. Bolat, Orta Koridor’un Türkiye’nin TDT dönem başkanlığı süresince öncelikli gündem maddeleri arasında kalacağını bildirdi.