Haberin öne çıkan noktaları
- Ülke genelinde merkezi içme suyu şebekesinin kapsama oranı 2017'deki yüzde 63'ten yüzde 83'e çıktı; yaklaşık 39 bin kilometre şebeke inşa edildi veya yenilendi. Yatırımlara rağmen özellikle büyük şehirlerin dışında suya erişimde eşitsizlik devam ediyor.
Özbekistan, arıtma tesislerini ve dağıtım hatlarını yenilemenin yanı sıra hanelerin şebekeye bağlantısını artırarak içme suyu altyapısını genişletiyor. Temmuz 2026'da açıklanan resmi verilere göre merkezi su temini ülke nüfusunun yüzde 83'ünü kapsıyor. Bu oran 2017'de yüzde 63 düzeyindeydi; geçen dönemde yaklaşık 39 bin kilometre su şebekesi yapıldı ya da yenilendi. Yatırımların büyüklüğüne karşın, özellikle büyük kent merkezlerinin dışındaki bölgelerde erişim farkı sürüyor.
Genişleme çalışmaları, kamu kaynaklarıyla uluslararası kurumların finansmanını bir araya getiren daha kapsamlı bir programın parçası. Bu yatırımların yürütüldüğü yerlerden biri, Aral Gölü havzasının bir bölümünü de içine alan ve ülkenin kuzeybatısında bulunan özerk cumhuriyet Karakalpakistan.
Karakalpakistan'da şebeke yatırımları
Asya Kalkınma Bankası (ADB), Karakalpakistan'daki altı ilçeyi kapsayan çalışma için 145 milyon dolar, yaklaşık 129,5 milyon avro kredi sağlıyor. Özbekistan'ın vergi ve gümrük muafiyetleri yoluyla büyük bölümünü üstlendiği 27,3 milyon dolarlık, yaklaşık 24,4 milyon avroluk ek katkı da hesaba katıldığında programın tahmini toplam maliyeti 172,3 milyon dolara, yaklaşık 153,9 milyon avroya ulaşıyor.
Nukus ilçesinde yürütülen ADB destekli çalışmalar; su dağıtım tesislerinin ve boru hatlarının iyileştirilmesini, yerel su kalitesinin izlenmesini kapsıyor. Bölgedeki sakinlerden Muslima Erimbetova, hanesine artık şebekeden su geldiğini belirterek geçmişte yaşadıkları güçlüğü şöyle anlattı: "Eskiden suyu omuz sırığı ve bidonlarla taşırdık. Komşulardan ve kamuya açık musluklardan alırdık. Şimdi çok şükür suyumuz var" dedi.
Bölgesel su işletmesinin verdiği bilgiye göre, Nukus'taki çalışmalardan 31 binden fazla kişi yararlandı. İlçede içme suyu şebekesinin kapsadığı nüfus oranı yüzde 68'den yüzde 90'a yükseldi. İyileştirmeler arasında, su numunelerinin analiz edilmek üzere bölge merkezine taşınması ihtiyacını azaltan yerel bir test laboratuvarı da bulunuyor.
Yeni tesislerin kapasitesi ve bağlantı hedefleri
Mang‘it'te Amu Derya Nehri'nden su alan yeni bir arıtma tesisi hizmete girdi. ADB'ye göre tesis şu anda günde yaklaşık 20 milyon litre su sağlıyor; ancak daha yüksek üretim kapasitesine göre tasarlandı. Bankanın Özbekistan'daki içme suyu projelerini koordine eden Sohib Akramov, kapasite planlamasını şu sözlerle açıkladı: "40.000 metreküp kapasite, 2040'a kadar öngörülen nüfus artışı, ticari büyüme ve sanayi gelişimi dikkate alınarak hesaplandı".
Arıtma tesisinin üretim gücü, hanelerin şebekeye bağlanma oranıyla aynı anlama gelmiyor. Yerel yetkililerin bildirdiğine göre, son iyileştirmelerden önce Amudaryo ilçesi çevresinde yaşayanların yalnızca yaklaşık yarısı içme suyu şebekesine erişebiliyordu. Bölgede ayrıca yaklaşık 355 kilometrelik boru hattını kapsayan ayrı bir proje devam ediyor. Planlanan çalışmaların tamamlanmasıyla kapsama oranının yüzde 80'e çıkarılması hedefleniyor.
ADB ile Özbekistan hükümeti, 200 milyon dolarlık, yaklaşık 178,6 milyon avroluk yeni bir proje önerisini de görüşüyor. Akramov, bu tutarın yaklaşık 70 milyon dolarının, yani 62,5 milyon avro civarındaki bölümünün Karakalpakistan'a ayrılmasının planlandığını aktardı. Bu kapsamda Tuyamuyun su arıtma tesisinin yeniden inşası da gündemde.
