Sibirya’daki Veba Enstitüsünde Çalışan Kadının Ölümü Hakkında Bilinenler

Rusya’nın Sibirya bölgesinde bulunan bir veba araştırma merkezinde çalışan 28 yaşındaki laboratuvar teknisyeni Daria Shipilova’nın hayatını kaybetmesi, hastalığın laboratuvar dışına yayılmış olabileceği yönündeki endişeleri artırdı. Rus yetkililer ilk açıklamalarında ölümün vebayla ilişkili olduğunu bildirdi, ancak bağımsız medya kuruluşlarında karantina uygulamalarına dair haberlerin çıkmasının ardından bu bağlantıyı reddetti. Olayla ilgili resmi açıklamalar ile yayılan söylentiler arasındaki farklılık, uluslararası kamuoyunda dikkat çekti.

Sibirya ve Uzak Doğu Veba ile Mücadele Enstitüsü’nde görev yapan Shipilova, eylül ayının son günlerinde hastaneye kaldırıldı. Genç teknisyen, Sibirya’nın en büyük yerleşimlerinden İrkutsk’un yakınındaki Shelekhov kasabasında, hastaneye kaldırılmasından üç gün sonra öldü. Bazı haberlerde ölüm tarihi 2 Ekim olarak verildi, ancak bu tarih bağımsız olarak doğrulanamadı.

Shipilova’nın yaşamını yitirdiği hastanede karantina uygulamasına geçildi. Bölgedeki bir alüminyum fabrikasında çalışanlardan maske takmaları istendi ve İrkutsk’ta yapılması planlanan toplu etkinliklerden biri iptal edildi. Bu tedbirler, ölümün olası bir bulaşıcı hastalıkla bağlantılı olduğuna ilişkin kaygıları daha da büyüttü.

Bölge Valisi İgor Kobzev, cuma günü yaptığı açıklamada, Rusya’nın bulaşıcı hastalıklardan sorumlu üst düzey yetkilisinin “tehlikeli bir enfeksiyon şüphesi” taşıyan vakayı incelemek üzere İrkutsk’a geldiğini duyurdu. Yetkililer ayrıca Shipilova ile temas etmiş olabilecek kişileri belirlemek için çalışma başlattı. İzvestia gazetesinin aktardığı bilgilere göre yaklaşık 197 kişi tıbbi gözetim altına alındı.

Aynı gün komşu Buryatya bölgesinin valisi, laboratuvar çalışanının veba nedeniyle öldüğünü açıkladı. Bu açıklama, Veba ile Mücadele Enstitüsü’nde bir laboratuvar sızıntısı yaşanmış olabileceği iddialarının yayılmasına neden oldu. Yerel bir gazetecinin doğrulanmamış haberinde ise araştırmacının bir deney tüpünü kırmasının ardından hastalandığı öne sürüldü. Ancak İrkutsk Valisi İgor Kobzev, Shipilova’nın ölümünden sonra aynı enstitüde görev yapan başka hiçbir çalışanın tıbbi yardım talep etmediğini söyledi.

Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, kamuoyuna çeşitli söylentilere itibar edilmemesi ve yalnızca resmi açıklamaların dikkate alınması çağrısında bulundu. ABD Başkanı Donald Trump, Sibirya’daki Rus laboratuvar teknisyeninin ölümüyle ilgili gelişmeleri “çok yakından” izlediklerini söyledi. Trump ayrıca ABD’nin vakayı yakından takip ettiğini, ancak Kremlin ile bu konuda görüşme yapmadığını belirtti.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da Washington’ın, olayın akciğer vebasının yayılmasına yol açabileceği ihtimali nedeniyle gelişmeleri dikkatle izlediğini ifade etti. Rubio, bununla birlikte paniğe gerek olmadığını söyledi. Bir gazetecinin Rusya’daki şüpheli veba vakasının son durumunu sorması üzerine Rubio, laboratuvarda çalışan bir kişinin enfekte olmuş gibi göründüğünü ve enfeksiyonun en azından kurum içinde yayılmış olabileceği yönünde kaygılar bulunduğunu belirtti.

Rubio açıklamasında, Rusya’da çeşitli karantina önlemlerinin uygulandığını gördüklerini söyledi. Enfeksiyonun laboratuvarın dışına çıkması halinde hızlı biçimde yayılabileceğini belirten bakan, bu nedenle durumu yakından takip ettiklerini, ancak paniğe kapılmadan dikkatli olunması gerektiğini vurguladı. “Bence paniğe gerek yok, ancak dikkatle ele alınması ve gözümüzün üzerinde olması gereken bir durum” ifadelerini kullandı.

Rus medyasında Daria adıyla duyurulan ve 20’li yaşlarının sonlarında olduğu belirtilen kadın, kısa süre önce Moğolistan sınırındaki Buryatya bölgesini ziyaret etmişti. Veba etkeni olan Yersinia pestis bakterisi, bu bölgede yaşayan dağ sıçanı gibi kemirgenlerde bulunabiliyor. Söz konusu bakteri, 14. yüzyılda Avrupa nüfusunun yarısına kadarının ölümüne yol açan ve “Kara Ölüm” olarak bilinen büyük salgınla ilişkilendiriliyor.

Sibirya ve Uzak Doğu Veba Araştırma Enstitüsü, 1920’li yıllarda yaşanan bir salgınla mücadele etmek amacıyla 100 yılı biraz aşkın süre önce kuruldu. İngiltere’deki Reading Üniversitesi’nde hücresel mikrobiyoloji alanında çalışan Doç. Dr. Simon Clarke, Yersinia pestis’in neden olduğu akciğer vebasının tedavi edilmediğinde neredeyse her zaman ölümcül olduğunu, ancak uygun antibiyotiklerle tedavi edilebildiğini söyledi.

Clarke, akciğer vebasının insandan insana bulaşabildiğini ve olayın endişe yaratmasının temel nedeninin de bu özellik olduğunu belirtti. Bununla birlikte uzman, olası bir salgının otomatik olarak Covid-19 dönemindeki kapanmaların tekrarlanacağı anlamına gelmediğini ifade etti. İnsanların vebanın yüzlerce yıl önce ortadan kalktığını düşündüğünü söyleyen Clarke, hastalığın hâlâ varlığını sürdürdüğünü ve dünyanın bazı bölgelerinde insan sağlığı açısından tehdit oluşturduğunu kaydetti. Bu nedenle veba bakterisinin araştırılmasının gerekli olduğunu vurguladı.

Bilim insanına, bakterinin biyolojik silah olarak kullanılma ihtimalini araştırmak amacıyla incelenmiş olup olamayacağı da soruldu. Clarke böyle bir ihtimalin mümkün olduğunu, ancak olayın Rusya’da yaşanması nedeniyle bu seçeneğin akla geldiğini ve kendisine göre daha önce yaptığı değerlendirmenin, yani doğal bir enfeksiyon olasılığının, daha muhtemel olduğunu söyledi.

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre akciğer vebasının kuluçka süresi son derece kısa olabilir ve bazı durumlarda yalnızca 24 saat sürebilir. Hastalık erken teşhis edilip tedavi edilmezse ölümcül sonuç doğurabilir. Bulaşma, enfekte pirelerin ısırmasıyla, vücut sıvıları ya da hastalık etkeniyle kirlenmiş malzemelerle temas edilmesiyle ve solunum yoluyla yayılan parçacıkların solunmasıyla gerçekleşebilir.

Akciğer vebasının belirtileri arasında nefes darlığı ve öksürük bulunuyor. Öksürüğe çoğu zaman kanlı balgam da eşlik ediyor. Çeviri sürecinde yapay zekâdan yararlanıldı; metin yayımlanmadan önce bir BBC gazetecisi tarafından kontrol edildi. Yapay zekânın kullanım biçimine ilişkin daha fazla bilgi de ayrıca paylaşıldı.