Somaliland’dan Türkiye’ye karşı İsrail’e hava savunma sistemi çağrısı

Türkiye’nin Afrika’daki askeri ve stratejik etkisinin son yıllarda güçlenmesi, özellikle Somali çevresindeki aktörlerin güvenlik değerlendirmelerini değiştirdi. Ankara’nın Somali ile geliştirdiği savunma ortaklığı, hava unsurları, askeri eğitim faaliyetleri, deniz güvenliği ve enerji girişimleriyle genişlerken, Somaliland yönetimi bu kapasite karşısında kendisini yetersiz gördü ve İsrail’den doğrudan savunma desteği talep etti.

2017: Mogadişu’da Türkiye’nin askeri eğitim merkezi açıldı

Türkiye’nin Somali’deki askeri varlığının önemli adımlarından biri 2017 yılında atıldı. Ankara, başkent Mogadişu’da yurt dışında kurduğu en büyük askeri eğitim tesislerinden birini faaliyete geçirdi. Merkezde bugüne kadar binlerce Somalili güvenlik personeline eğitim verildi.

Bu tesis, Türkiye ile Somali arasındaki askeri iş birliğinin kurumsal temelini güçlendiren başlıca unsurlardan biri oldu. Ankara’nın bölgedeki etkisi yalnızca eğitim faaliyetleriyle sınırlı kalmadı; zaman içinde Somali’nin savunma kapasitesinin geliştirilmesi ve güvenlik yapısının desteklenmesine yönelik daha kapsamlı adımlar atıldı.

2024: Savunma ve ekonomik iş birliği 10 yıllık anlaşmayla genişledi

İki ülke arasındaki ortaklık, 2024’te imzalanan 10 yıllık savunma ve ekonomik iş birliği anlaşmasıyla yeni bir aşamaya taşındı. Mutabakat kapsamında Somali donanmasının kurulması, personelin eğitilmesi ve gerekli teçhizatla donatılması öngörülürken, deniz güvenliğinin güçlendirilmesi de anlaşmanın başlıkları arasında yer aldı.

Türkiye aynı dönemde Somali açıklarında petrol ve doğal gaz arama faaliyetleri de dahil olmak üzere enerji alanındaki çalışmalarını genişletmeye başladı. Böylece Ankara’nın Somali’deki varlığı askeri iş birliğinin yanı sıra deniz güvenliği ve enerji başlıklarını da kapsayan çok yönlü bir yapıya dönüştü.

Bu yıl: Türk askeri uçakları Somali’de konuşlandırıldı

Türkiye bu yıl Somali’ye askeri uçaklar konuşlandırdı. Nisan ayında Somali Silahlı Kuvvetler Günü dolayısıyla düzenlenen etkinliklerde üç Türk F-16 savaş uçağı Mogadişu semalarında gösteri uçuşu yaptı.

Somaliland tarafı, Türk F-16’larının yanı sıra Ankara’nın insansız hava araçları alanındaki kapasitesini de bölgedeki güç dengesini etkileyen unsurlar arasında değerlendiriyor. Hargeisa yönetimine göre Türkiye’nin Somali ile kurduğu kapsamlı askeri ortaklık ve hava gücü, çevre aktörlerin güvenlik hesaplarını doğrudan etkiliyor.

Son aylarda: Berbera Limanı iddiaları gündeme geldi

Türkiye’nin Somali’deki askeri ve stratejik ağırlığı tartışılırken, İsrail’in Somaliland’a yönelik ilgisi de son aylarda yeniden gündeme geldi. İsrail’in Somaliland’ın stratejik Berbera Limanı’nda askeri varlık oluşturabileceği yönünde iddialar ortaya atıldı.

Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Muhammed, İsrail’in Berbera’da deniz üssü kurmayı ve bölgedeki havaalanını kullanmayı planladığını öne sürdü. Somaliland yönetimi ise bu iddiayı reddetti. Somaliland Savunma Bakanı haziran ayında yaptığı açıklamada, ülkede İsrail’e ait bir askeri varlık bulunmadığını ve askeri üs kurulması konusunda herhangi bir müzakere yürütülmediğini bildirdi.

Bununla birlikte Somaliland Savunma Bakanı, İsrail’in Somaliland ordusu ve polis güçlerine eğitim verdiğini doğruladı. Bu açıklama, askeri üs iddiaları reddedilse de iki taraf arasında güvenlik alanında temas bulunduğunu ortaya koydu.

Somaliland’dan İsrail’e doğrudan hava savunma talebi

Türkiye’nin Somali’deki kapasitesinin büyümesini tehdit olarak değerlendiren Somaliland yönetimi, hava savunma sistemleri konusunda İsrail’den yardım istedi. Jerusalem Post, Middle East Eye’da yayımlanan bir röportajı gündeme taşıyarak Somaliland’ın Türkiye’ye karşı savunmasını güçlendirmek amacıyla İsrail’den destek talep ettiğini aktardı.

Talebin diplomatik bir temasın ötesine geçtiği ve doğrudan hava savunma sistemlerini kapsadığı belirtildi. Somaliland Devlet Başkanı’nın kıdemli dış politika danışmanı Mohamed Osman Fadal, beklentilerini şu sözlerle dile getirdi: "Hava savunma sistemlerine ihtiyacımız var. İsrail'in Türkiye'ye karşı bize destek vermesini istiyoruz. Acilen gönderin".

Fadal’ın açıklaması, Hargeisa yönetiminin Türkiye’nin bölgede artan askeri kapasitesine karşı kendi imkanlarıyla yeterli bir denge kuramayacağını düşündüğünü gösterdi. Somaliland böylece Ankara’nın Somali’deki varlığına karşı İsrail’i bir güvenlik ortağı ve denge unsuru olarak konumlandırmaya çalıştı.

Somaliland’ın güvenlik endişesinin nedeni

Somaliland Dışişleri Bakanlığı Genel Direktörü Mohamed Abdirahman Hassan da Middle East Eye’a yaptığı açıklamada, Somali hükümetinin Somaliland’a karşı askeri bir operasyon düzenlemesinden endişe duyduklarını söyledi. Hassan, Türkiye’nin böyle bir girişime destek verebileceği kaygısını da dile getirdi.

Ancak Somali hükümetinin Somaliland’a yönelik bir operasyon planladığı iddiası bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmadı. Somali federal hükümeti de Somaliland’a karşı herhangi bir plan açıkladı. Bu nedenle Hargeisa’nın güvenlik değerlendirmesi, mevcut askeri ve siyasi gelişmelere ilişkin bir endişe olarak gündemde bulunuyor.

Afrika Boynuzu’nda yeni güç dengesi

Türkiye’nin F-16 savaş uçakları, insansız hava araçları, askeri eğitim kapasitesi, deniz güvenliği anlaşmaları ve enerji faaliyetleriyle Somali’deki varlığını büyütmesi, Mogadişu ile Ankara arasındaki ilişkilerin ötesinde sonuçlar doğuruyor. Bölgedeki aktörler, Türkiye’nin artan kapasitesini kendi güvenlik planlamalarında dikkate almaya başladı.

Jerusalem Post’un değerlendirmesine göre bu yeni tablonun en dikkat çekici göstergelerinden biri, Somaliland’ın Türkiye’ye karşı hava savunma ihtiyacı duyduğunu açıklaması ve çözüm için İsrail’e başvurması oldu. Hargeisa’daki yetkililer, İsrail’i Türkiye ile Somali arasında giderek güçlenen iş birliğine karşı kullanılabilecek bir koz olarak görüyor.

Gelişmeler, Türkiye’nin Somali’de oluşturduğu askeri ve stratejik ağırlığın yalnızca iki ülke arasındaki ilişkileri değil, Afrika Boynuzu’ndaki diğer yönetimlerin ittifak ve savunma arayışlarını da etkilediğini ortaya koydu.

Türkiye-İsrail geriliminin Afrika’ya taşınacağı iddiası

Ortaya çıkan tabloya ilişkin değerlendirmelerde, Türkiye’nin yükselen askeri ve stratejik kapasitesinin karşı tarafta yeni ittifak arayışlarını hızlandırdığı belirtildi. Bu kapsamda, Türkiye ile İsrail arasında olası bir çatışma hattının Suriye ve Güneydoğu Akdeniz’in ardından Afrika’ya, özellikle Somali ve Somaliland’a da taşınabileceği iddia edildi.

Değerlendirmede, söz konusu gerilimin er ya da geç Somali ve Somaliland çevresine sıçrayabileceği öne sürülürken, Somaliland’ın İsrail’den acil hava savunma sistemi talebi bu ihtimalin dikkat çekici işaretlerinden biri olarak gösterildi.