TÜRİB’de Aracılık Faaliyetleri ve Borsa İşleyişi Yeniden Düzenlendi

Türkiye Ürün İhtisas Borsası (TÜRİB) ile borsada işlem gerçekleştiren aracı kuruluşların faaliyetlerine ilişkin düzenlemelerde değişikliğe gidildi. Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan Türkiye Ürün İhtisas Borsasında Aracılık Faaliyetleri ile Aracıların Gözetimi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik’te Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Aracıların işlem yetkisi

Yeni düzenleme kapsamında aracılar, elektronik ürün senetlerine (ELÜS) dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesaplarına işlem yapabilecek. Bununla birlikte aracılar, ELÜS’leri kendi adlarına ve kendi hesaplarına doğrudan alıp satamayacak.

Bu yasağın dışında tutulan işlemler de yönetmelikte açıkça sıralandı. Buna göre müşterilere ait emirlerin yerine getirilmesi sırasında yanlış emir iletilmesi nedeniyle ortaya çıkabilecek hatalı işlemlerin düzeltilmesi amacıyla ELÜS alım satımı yapılabilecek. Ayrıca borsa kuralları uyarınca vadeli işlem sözleşmelerinin uzlaşma biçimi nedeniyle aracıların teslim aldığı ELÜS’ler, yine aracılar tarafından alınıp satılabilecek.

Borsada işlem görebilen asgari ELÜS miktarının altında ürüne sahip müşterilerin talepleri doğrultusunda gerçekleştirilecek alım satımlar da bu kapsamda değerlendirilecek. Bakanlık, ürün piyasaları alanındaki bilgi ve deneyimini yeterli bulduğu aracı kuruluşları 31 Aralık 2028’den itibaren, Sermaye Piyasası Kurulunun uygun görüşünü alarak yönetmelikte tanımlanan “aracı” statüsüyle yetkilendirebilecek.

Borsa üyeliği şartı

Aracı olarak yetkilendirilen kuruluşlar, TÜRİB’e üye olmadan aracılık faaliyetlerine başlayamayacak. Borsaya üyelik için gerekli koşullar, başvuru süreci, izin işlemleri ve üyelerin faaliyetleri boyunca uyması gereken ilke ve kurallar borsa yönergeleriyle belirlenecek.

Bakanlık tarafından aracı kuruluş olarak yetkilendirilen kuruluşlar açısından, aracı faaliyet izni verilmesine ve bu kuruluşların esas sözleşmeleriyle ortaklık yapılarında yapılacak değişikliklere ilişkin hükümler uygulanmayacak. Bununla birlikte söz konusu kuruluşların tabi olduğu ilgili mevzuat hükümleri geçerliliğini koruyacak.

Uzlaşma ve sorumluluk esasları

Ticaret Bakanlığının Ürün İhtisas Borsasının Kuruluş, Faaliyet, İşleyiş ve Denetim Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’te Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik’i de Resmi Gazete’de yayımlandı. Düzenlemeyle ürünlerin, ELÜS’lerin, vadeli işlem sözleşmelerinin ve Bakanlıkça uygun görülen diğer sözleşmelerin güvenli, şeffaf, istikrarlı ve serbest rekabet koşulları içinde kolaylıkla işlem görmesini sağlayan borsanın kuruluşu, faaliyetleri ve denetimine ilişkin kurallar yeniden ele alındı.

Ödeme ve teslimat işlemlerinin tamamlanması, temerrüde düşülmesi ve temerrüt durumunun ortadan kaldırılmasına ilişkin uygulama esasları borsa yönergeleriyle düzenlenecek. ELÜS işlemlerinde alıcı, bedeli nakit olarak ödemekle; satıcı ise ürün senedini teslim etmekle yükümlü olacak.

Vadeli işlem sözleşmelerinde ise taraflar, yükümlülüklerini borsa yönergelerinde belirlenen uzlaşma yöntemi üzerinden de yerine getirebilecek. ELÜS ve vadeli işlem sözleşmelerinden doğan yükümlülükler kapsamında nakit ya da varlık transferleri, borsa tarafından belirlenen süre ve yöntemler çerçevesinde gerçekleştirilecek. Bu transferler, borsa üyeleri veya üyelerin takas ve saklama hizmeti aldığı kuruluşlar aracılığıyla yapılacak.

Borsa, üyelerinin takas ve saklama hizmeti aldığı kuruluşların müşterilerine karşı üstlendiği yükümlülüklerden sorumlu tutulmayacak. Bu kuruluşların yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle müşterilerin uğrayabileceği zararlardan da borsaya sorumluluk yüklenemeyecek.