Zonguldak'taki maden faciasında üç işçi öldü, üç kişi gözaltına alındı

Zonguldak'ın Kilimli ilçesinde bulunan bir maden ocağındaki olayda üç işçi yaşamını yitirdi, beş işçi yaralandı. Parlama sırasında madende toplam sekiz işçinin bulunduğu, yaralıların hastanelere kaldırıldığı bildirildi. Olayla bağlantılı olarak işletme müdürü, madenin iş sağlığı ve güvenliği uzmanı ile bir maden mühendisi gözaltına alındı; üç kişinin sorgulanması bekleniyor.

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, madendeki olayın metan parlaması sonucu meydana geldiğini açıkladı. Ancak Maden Mühendisleri Odası Genel Başkanı Ayhan Yüksel, kazanın nedenine ilişkin değerlendirme yapabilmek için incelemenin tamamlanması gerektiğini belirtti. Yüksel, metan gazı kaynaklı parlama ya da patlamanın meydana gelebilmesi için hava, metan gazı ve ateşin bir araya gelmesi gerektiğini söyledi.

Parlama ve patlama arasındaki fark

Metan, kömürün uzun yıllar boyunca oluşması sırasında doğal olarak ortaya çıkan bir gaz. Hava ile karıştığında metanın yoğunluğuna bağlı olarak parlama veya patlama riski doğuyor. Parlamada ortamda alev oluşurken, grizu patlaması olarak adlandırılan olay daha şiddetli bir tepkimeye yol açabiliyor ve ağır sonuçlar doğurabiliyor.

Yüksel, madendeki havanın çalışma için gerekli olduğunu ve engellenemeyeceğini, bu nedenle metan gazının birikmesinin ve ateş kaynağının önüne geçilmesi gerektiğini vurguladı. Bugünkü teknolojiyle bu iki riskin kontrol altına alınabileceğini ifade eden Yüksel, mesleki tecrübelerine dayanarak olayda havalandırma sisteminde ya da ateş kaynağını önleme konusunda sorun yaşanmış olabileceğini kaydetti. Metanın madene nasıl yayıldığının ise incelemenin ardından anlaşılabileceğini belirtti.

Maden Mühendisleri Odasının eski başkanı ve maden mühendisi Mehmet Torun, güvenli üretim için 100 metreküp havada metan miktarının en fazla iki metreküp olması gerektiğini söyledi. Metan oranı yüzde 2'yi aşarsa üretimin hemen durdurulması, işçilerin tahliye edilmesi ve ortamdaki gaz yoğunluğunun düşürülmesi gerektiğini aktardı.

Torun, patlama için metan seviyesinin yüzde 4,5 olduğunu; bu seviyenin üzerindeki metan gazının iki metalin çarpışması veya ağır bir taşın yere düşmesi sonucunda bile patlamaya neden olabileceğini belirtti. Bu nedenle üretim açısından güvenli sınırın yüzde 2 olduğunu vurguladı. Sekiz-on kişinin çalıştığı ve en az iki işçinin öldüğü bu tür bir olayın, parlamadan ziyade patlama olabileceği görüşünü dile getirdi.

Grizu riskinin nedenleri

Grizu patlamaları, Türkiye'de en fazla can kaybına yol açan maden kazaları arasında yer alıyor. 2014'te 301 maden işçisinin yaşamını yitirdiği Soma faciasının, grizu patlaması ve karbonmonoksit zehirlenmesinden kaynaklandığı açıklanmıştı. Grizu, hava ile metan gazının karışımı olarak tanımlanıyor.

Kömürün oluşumu sırasında büyük miktarda gaz açığa çıkıyor; bu gazın önemli bir bölümü kömür ve kayaçların içinde depolanıyor. Depolanan gazın yüzde 90-95'ini metan oluşturuyor. Kömür madenciliği, bu gazın basınç dengesini değiştirebiliyor. Gözeneklerde ve çatlaklarda biriken metan maden ocağına yayıldığında patlama, yangın veya boğulma gibi tehlikeler ortaya çıkabiliyor.

Bazı durumlarda yüksek hacimdeki metan gazı kömür tozuyla beraber aniden ortama püskürebiliyor. Bu durum, yer altı madenlerindeki başlıca risklerden biri kabul ediliyor. Tehlikeyi azaltmak amacıyla kömür damarlarına belirli aralıklarla ve farklı açılardan sondaj yapılıyor. Bu yöntem, gazın kontrollü biçimde çıkarılmasına ve olası kazaların önlenmesine yardımcı olabiliyor.