İsrail’de yerleşik yatırımcıların Güney Kıbrıs’taki yatırımları 7 yılda 6 katından fazlaya çıktı

Güney Kıbrıs’ta İsrail bağlantılı yatırımların büyüklüğü ve stratejik sektörlerdeki yayılımı gündeme geldi. İncelemede merkez bankası verileri, su altyapısına ilişkin resmî kayıtlar, enerji şirketlerinin ortaklık payları ve savunma alanındaki gelişmeler ele alındı. Çalışmanın kapsamlı bölümü 16 Ekim’de, video dosyası ise 20 Ekim’de yayımlandı; konu 23 Ekim’de Politis gazetesinde geniş yer buldu.

İsrail yatırımlarındaki artış ne boyutta?

Güney Kıbrıs Merkez Bankası verilerine dayandırılan bulgulara göre, İsrail’de yerleşik yatırımcıların adadaki yatırım stoku 2024’ün sonunda 5,1 milyar euroya çıktı. Bu tutar, 2017’de kaydedilen seviyenin altı katından fazlasına karşılık geliyor. Bununla birlikte, başka ülkelerde yaşayan İsraillilerin yatırımlarının ve dolaylı şirket ortaklıklarının hesaplamaya bütünüyle yansımamış olabileceği belirtildi.

İsrail bağlantılı sermayenin özellikle su, enerji, sağlık, gayrimenkul ve finans alanlarında yoğunlaştığı aktarıldı. Özelleştirilmesi gündemde olan Kıbrıs Borsası için Tel Aviv Borsası’nın da teklif vermeyi değerlendirdiği kaydedildi.

İsrail şirketleri Güney Kıbrıs’ın su altyapısında nasıl rol alıyor?

Rum Su Geliştirme Dairesinin verilerine göre Güney Kıbrıs’ta tüketilen içme suyunun yaklaşık yüzde 80’i deniz suyunun arıtılmasıyla sağlanıyor. İsrail devletine ait Mekorot, Kıbrıslı Netcom ile kurduğu ortaklıklar üzerinden Larnaka ve Episkopi’deki deniz suyu arıtma tesislerinde faaliyet gösteriyor.

Güney Kıbrıs’ta bulunan beş kalıcı deniz suyu arıtma tesisinin ikisinin işletilmesinde rol üstlenen Mekorot’un, toplam arıtma kapasitesinin yaklaşık yüzde 40’ının yönetimine katıldığı bildirildi. Mart ayında barajlardaki doluluk oranı yüzde 21 düzeyindeydi. Rum Tarım Bakanlığı, arıtma tesislerinin gelecek yıl içme suyu ihtiyacının neredeyse tamamını karşılamasını bekliyor.

Mekorot, ağustos ayında Lefkoşa Bölge Su Kurulu ile su ve kanalizasyon hizmetlerinin yönetimi konusunda iş birliği mutabakatı da imzaladı.

Mekorot’un Filistin’deki faaliyetleri neden tartışılıyor?

Mekorot’un, Birleşmiş Milletler’in işgal altındaki Batı Şeria’da bulunan yasa dışı İsrail yerleşimleriyle bağlantılı şirketleri sıraladığı listede yer aldığı belirtildi. İncelemede şirketin Filistin topraklarındaki su kaynaklarının yönetimindeki rolü ve Filistinlilerin suya ulaşırken karşılaştığı sorunlar da ele alındı.

Video dosyasında, Ekim 2023 ile Mayıs 2024 arasındaki dönemde Gazze kentinin su temin hatlarından birinin zamanın yüzde 95’inde kapalı kaldığına ilişkin verilere yer verildi.

Afrodit doğal gaz sahasında hangi şirketlerin payı var?

Güney Kıbrıs açıklarında bulunan Afrodit doğal gaz sahasında İsrail merkezli NewMed Energy’nin yüzde 30 hissesi bulunuyor. Diğer ortaklar Chevron Cyprus Limited ve BG Cyprus Limited ise sahada yüzde 35’er paya sahip. İsrail ile Rum yönetimi arasında doğal gaz kaynaklarının geliştirilmesi ve deniz yetki alanları konusunda görüşmelerin sürdüğü aktarıldı.

Rum yönetimi İsrail’den hangi savunma sistemlerini ve araçları alıyor?

Rum yönetiminin İsrail’den yaptığı askeri teçhizat alımları da gündeme taşındı. GKRY, Rus yapımı hava savunma sistemlerinin yerine İsrail Aerospace Industries’in ürettiği Barak MX sistemlerini tedarik etmeye başladı. Bu sistemlerin teslimatları 2024’ün sonlarında başladı.

İsrail ve Rum askeri unsurları 2022’de ortak tatbikat yaptı. Aralık 2025’te ise 2026’yı kapsayan bir askeri iş birliği planı imzalandı. İsrail basınında 20 Ekim’de yayımlanan haberlerde, Rum yönetiminin Israel Shipyards ve Rafael ile yaklaşık 150 milyon euro değerinde silahlı deniz aracı alımı için görüştüğü ileri sürüldü. Söz konusu anlaşmanın henüz imzalanmadığı belirtildi.

Sağlık, finans ve gayrimenkul yatırımları hangi alanlara uzanıyor?

İsrail merkezli Hadassah sağlık kuruluşunun Limasol’da açtığı tıp merkezi temmuz ayında hasta kabul etmeye başladı. Tesisin, Hadassah’ın Avrupa’daki ilk sağlık merkezi olduğu kaydedildi. İsrailli yatırımcıların gayrimenkul ve finans sektörlerindeki faaliyetleri de incelemede öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.

Rum Meclisindeki İsrail yanlısı grup nasıl oluşturuldu?

Rum Meclisinde, Israel Allies Foundation’ın desteğiyle İsrail yanlısı bir parlamenter grup kuruldu. Grubun üç ayrı siyasi partiden altı milletvekilinin katılımıyla oluşturulduğu aktarıldı. Kuruluşun Başkanı Josh Reinstein, Rum lider Nikos Hristodulidis ile yaptığı görüşmenin ardından Türkiye’yi İsrail ile Rum yönetiminin ortak rakibi olarak nitelendirdi.

Kıbrıslı Rumlar yatırımların genişlemesi konusunda ne düşünüyor?

Görüşlerine başvurulan bazı Kıbrıslı Rumlar, İsrail şirketlerinin su, enerji, sağlık ve gayrimenkul alanlarındaki faaliyetlerinin büyümesinden endişe duyduklarını ifade etti. Christos Achniotis, İsrail’in adada arazi, şirketler, siyaset ve askeri alanlarda olabildiğince geniş bir etki kurmaya çalıştığını savundu.

Oyuncu ve sunucu Melani Steliou da İsrailli yatırımcıların arazi edinimlerinin uzun vadeli sonuçlarına dikkat çekti.

1902’de Kıbrıs’a yönelik hangi yerleşim girişimi gündeme geldi?

Video dosyasında, Siyonist hareketin 1902’de Kıbrıs’ta yerleşim kurma girişimi de hatırlatıldı. Dönemin İngiliz Sömürgeler Bakanı, adanın hâlihazırda bir nüfusa sahip olduğu gerekçesiyle Kıbrıs’a yönelik Siyonist yerleşim talebini reddetti.

İncelemede bu tarihsel gelişme, günümüzde İsrail şirketlerinin Güney Kıbrıs’taki ekonomik faaliyetleriyle birlikte değerlendirildi. İsrail yatırımlarının adanın stratejik sektörlerinde yoğunlaşması ve bazı Kıbrıslı Rumların bu yöndeki kaygıları da Politis gazetesinin aktardığı başlıklar arasında yer aldı.