Lula’nın seçim dönüşünde WhatsApp seferberliğinin rolü

Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva’nın yeniden seçilme kampanyasını desteklemek için kurulan “Lula’nın Ordusu” adlı WhatsApp kanalı, seçim yarışındaki beklenmedik dönüşte rol oynamış gibi görünüyor. Sağcı rakibi Flávio Bolsonaro’nun gerisinde bulunan Lula, yalnızca üç hafta içinde yarışın seyrini tersine çevirdi. Anketlerin nasıl sonuçlanacağından bağımsız olarak bir araya gelen Lula destekçileri, bu süreçte dijital kampanyanın yanı sıra sahadaki çalışmalara da katıldı.

Lula’nın yarışta tabloyu değiştirebileceğine dair şüphelerin bulunduğu dönemde öne çıkan kanal, kısa sürede 10,8 milyon takipçiye ulaştı. Milletvekili André Janones’in yönettiği girişim, destekçileri video paylaşmaya, etiketleri yaygınlaştırmaya ve yeni seçmenlere ulaşmaya çağırdı. Kanalın iki tur arasındaki hızlı büyümesi, Brezilya siyasetinde uzun zamandır muhafazakârların lehine olduğu düşünülen çevrimiçi örgütlenme dengesini değiştirmiş görünüyordu.

Dijital seferberlik

Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro ile aynı çizgideki muhafazakârların, özellikle WhatsApp ve Telegram gibi platformlarda siyasi mobilizasyona yıllardır hâkim olduğu düşünülüyordu. Jair Bolsonaro’nun 2018’deki seçim zaferinden bu yana sosyal medya Brezilya siyasetinde merkezi bir konuma yerleşirken, WhatsApp ağları da kampanyaların belirleyici unsurlarından biri olarak görülüyordu. Lula’nın Ordusu’nun ortaya çıkışı, Brezilya solunun dijital alanda rakipleriyle mücadele edebileceğine inanan çok sayıda destekçiyi harekete geçirdi.

Kanalda yayımlanan iletiler, çoğu zaman takipçilerin arkadaşlarına ve ailelerine gönderebileceği hazır mesaj kalıpları içeriyordu. Her paylaşım, Lula’nın sosyal medyadaki görünürlüğünü yükseltmeye yönelik belirli bir görev sunuyordu. Janones, destekçilerine son kampanya videosunu “patlatmaları” ya da yeni bir etiketin “yükselişe geçmesine” yardımcı olmaları yönünde sık sık çağrı yaptı. “Arkadaşlar, acil!”, “Henüz uyumayın”, “Görev tamamlanmadan yemek yok!” ve “Terhis edilmeden önce size vereceğim bir görev daha var” ifadeleri de bu talimatlar arasında yer aldı.

Lula, Janones’e “General” diye hitap etti. Seçim arifesinde Janones, anketler hâlâ Bolsonaro’nun kazanacağını gösterirken “geri dönüş canlı yayını” adını verdiği 24 saatlik bir yayın etkinliği düzenledi. Bu yaklaşım sonuç verdi; ancak İşçi Partisi’ndeki bazı isimler, Janones’in sosyal medyada sıkça başvurduğu çatışmacı üslubun Lula için oluşturulmak istenen daha ılımlı imaja zarar verebileceğinden kaygı duyuyordu. Lula, zafer konuşmasında Janones’i “Generalimiz” olarak nitelendirdi ve “her gün birliklerimizin moralini yükselttiği” için teşekkür etti.

Saha çalışmasının etkisi

Çevrimiçi siyasi kampanyaların seçim sonuçlarına ne ölçüde etki ettiğini kesin biçimde hesaplamak güç. Lula’nın müttefikleri, WhatsApp girişiminin geri dönüşe ivme kazandırdığını savunurken siyaset bilimciler, operasyonun kaç oyu etkilediğini ya da herhangi bir seçmenin tercihini değiştirip değiştirmediğini belirlemenin mümkün olmadığı uyarısında bulunuyor.

Siyaset bilimci Denilde Holzhacker, Lula’nın yeniden öne geçmesinde kampanya stratejisinin değiştirilmesini belirleyici unsurlardan biri olarak görüyor. Holzhacker’a göre İşçi Partisi adayı, dijital faaliyetleri tek başına yürütmek yerine çevrimiçi kampanyayı taban hareketliliğiyle birleştirdi. Kampanya ekibi yerel çalışmaları artırdı ve mesajlarını yeniden biçimlendirdi; Bolsonaro’nun olası zaferini sosyal programlarda yaşanabilecek değişikliklerle ve hak kayıplarıyla ilişkilendirdi.

Holzhacker, “Lula’nın kendi zayıflığını fark edip tarzını tamamen değiştirmiş olması onun hanesine yazılması gereken bir başarıydı. Ve Janones, Brezilya solu için düşünülemez görünen bir şeyi başardı: sosyal medyaya hakim olmayı” değerlendirmesinde bulundu. Siyaset bilimci, Flávio Bolsonaro’nun ikinci tura zaferinden aşırı emin bir tutumla girdiğini ve mesajını destekçilerine aynı ölçüde etkili biçimde aktaramadığını da savundu.

Rio de Janeiro Federal Üniversitesi’nden sosyolog ve siyaset bilimci Prof. Mayra Goulart ise Lula’nın geri dönüşünü yalnızca sosyal medya faaliyetlerine bağlamanın doğru olmayacağını belirtti. Goulart, “Bu, sosyal medya ile sokak düzeyindeki mobilizasyonun bir birleşimiydi. Fiziksel dünya, sandığa gitmeme oranını azaltabilecek ve kararsız seçmenleri ikna edebilecek bir mobilizasyon biçimine olanak sağladı” dedi. Ona göre Lula’nın destekçileri, çevrimiçi ortamda oluşan coşkuyu gerçek dünyadaki siyasi katılıma taşımayı başardı.

Seçim sonrası kazanımlar

Goulart, “Lula’nın zaferine bağlı olanlar, insanları bir araya getirmek ve onları oy vermeye ikna etmek için çalıştı” ifadelerini kullandı. Bu ortak çabanın yalnızca seçime katılmayı artırmaya yardımcı olmadığını, Lula’nın yeni yönetimi açısından da değer taşıyabileceğini söyledi. Goulart, “Bu kolektif çabanın önemli bir öğrenme deneyimi olduğuna ve önünde hâlâ birçok mücadele başlığı bulunan bir hükümet için değerli olacağına inanıyorum. Bu çaba yalnızca sandığa gitmeme oranını azaltmakla kalmadı, aynı zamanda önemli sayıda kararsız seçmeni de ikna etti” dedi.

Lula da zafer konuşmasında, seçim sürecinde ortaya çıkan seferberliğin gelecek yıllardaki yönetim biçimini etkileyebileceği mesajını verdi. Seçimlerin kendisine çok sayıda ders öğrettiğini söyleyen Lula, Brezilya’nın yönetilme biçimini değiştirme sözü verdi. “İnsanlara karar alma süreçlerinde daha fazla söz hakkı vereceğiz ve dijital iletişim hükümetimde çok daha büyük bir rol oynayacak” diye konuştu.