Mukbangın perde arkası: Aşırı yeme ve kusma sağlığı tehdit ediyor

Ekranda tabaklar dolusu yemek kısa sürede tüketiliyor, ardından yeni porsiyonlar geliyor. Bu görüntüleri izleyenlerin aklındaki soru ise aynı: Yayıncılar gerçekten bütün yemekleri yiyor mu; yiyorlarsa kilo almadan hayatlarını nasıl sürdürüyorlar?

Güney Kore’de ortaya çıkan mukbang, Korecede “yemek yemek” anlamındaki meokneun ile “yayın” anlamındaki bangsong sözcüklerinin birleşmesiyle adlandırılıyor. Kamera karşısında tek başına çok büyük porsiyonlar yiyen kişilerin görüntülerini izlemeye dayanan bu internet formatı, kısa sürede yerel bir akım olmaktan çıkarak dünya çapında yayıldı ve Türkiye’de de ilgi gördü.

Türkiye’de videolar ve tartışmalar

Son dönemde Türkiye’de mukbang benzeri içerikler hazırlayan iki sosyal medya yayıncısı farklı gerekçelerle tartışma konusu oldu. Yayıncılardan birinin büyük porsiyonlar tükettiği videolardaki kesintiler eleştirilirken, bazı takipçiler yemeklerin yutulmadığını ya da çekimden sonra kusulduğunu iddia etti. Görüntülerin montajlı olması ise tek başına bu iddiaları doğrulamıyor.

Diğer içerik üreticisi, yoğun biçimde spor yaptığını ve uzun süre aç kaldığını söyleyerek büyük porsiyonlar yiyebildiğini belirtiyor. Bu durum, fazla yemek yedikten sonra egzersiz yapmanın veya aç kalmanın sağlık üzerindeki olası riskleri ortadan kaldırıp kaldırmadığı sorusunu gündeme getiriyor. Memorial Ataşehir Hastanesi İç Hastalıkları Bölümü’nden Doç. Dr. Başak Çakır Güney, aşırı yeme davranışının etkilerine ve bu içeriklerin izleyiciler üzerindeki olası sonuçlarına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Güney’e göre temel risk, aşırı miktarda yemek tüketiminin eğlenceli ve olağan bir davranış gibi sunulması. Özellikle kalorisi yüksek, yağ ve tuz bakımından zengin yiyeceklerin kısa sürede çok miktarda yenmesi metabolik dengeyi bozabiliyor. Bu davranışın tekrarlanması kilo artışı ve obezitenin yanı sıra insülin direnci, tip 2 diyabet, hipertansiyon ve kalp-damar hastalıkları riskini de artırabiliyor.

Aşırı yemek sindirim sistemini de zorlayarak mide ağrısı, şişkinlik, reflü ve hazımsızlığa neden olabiliyor. Çok kısa zaman içinde olağan dışı miktarda gıda tüketmek, özellikle hassasiyeti bulunan kişilerde daha ciddi mide ve bağırsak sorunlarına yol açabiliyor.

Risk yalnızca kamera karşısındaki kişilerle sınırlı değil. Uluslararası tıp veri tabanı PubMed’de 2023’te yayımlanan bir araştırma, mukbang izleme alışkanlığının izleyicilerde yeme bozukluğu belirtilerini doğrudan tetikleyebileceğine işaret etti. Araştırmada, tıkınırcasına yeme atakları ile suçluluk hissi eşliğinde kusma ya da başka yollarla yediklerini çıkarma davranışlarında ciddi artış görüldüğü aktarıldı.

Güney, sosyal medyada sunulan iştah görüntülerinin kişilerin gerçek beslenme düzenini veya yaşadığı sağlık sorunlarını her zaman yansıtmadığına dikkat çekti. Özellikle gençlerin gördükleri davranışları taklit edebileceğini belirten uzman, bu içeriklerin aşırı yemek tüketimini zararsızmış gibi algılatabileceği uyarısında bulundu. Dolayısıyla videolar, yalnızca çeken kişileri değil, ekran başındaki izleyicileri de etkileyebiliyor.

Tek seferlik fazla yemek yemek ile bu davranışın sürekli tekrarlanması aynı durum değil. Güney’in dikkat çektiği esas tehlike, daha fazla izlenme ve etkileşim uğruna kişinin bedeninin fizyolojik sınırlarının tekrar tekrar zorlanması.

Aşırı miktarda yemek yedikten sonra kilo almamak amacıyla kendini kusturmak, zaman içinde tekrarlanan ve tehlikeli bir davranış döngüsüne dönüşebilir. Güney, bu davranışın her durumda bulimia nervoza tanısı anlamına gelmediğini vurguluyor. Ancak kusmanın, tüketilen yiyecekleri telafi etme ya da kiloyu kontrol etme amacıyla alışkanlık haline gelmesi dikkatle ele alınmalı.

Bulimia nervoza; tekrarlayan tıkınırcasına yeme ataklarının ardından kilo almayı önlemek için kişinin kendini kusturması, laksatif kullanması, uzun süre aç kalması veya aşırı egzersize yönelmesiyle görülebilen ciddi bir yeme bozukluğu. Mukbang içeriklerinde daha fazla yemenin ödüllendirilmesi, kişiyi aşırı yeme ile sonrasında bunu telafi etmeye çalışma arasında sıkışmış bir döngüye sürükleyebilir.

Kendini kusturmanın sonuçları sindirim sistemiyle sınırlı kalmıyor. Mide asidinin tekrar tekrar yemek borusuna ve ağız içine ulaşması diş minesinin aşınmasına, diş çürüklerine ve yemek borusunda tahrişe yol açabiliyor. Kusma, vücudun sıvı ve elektrolit dengesini de bozabiliyor; özellikle potasyum kaybı kalp ritminde düzensizliklere neden olabiliyor. Ağır vakalarda kalp ve böbrek sorunları gelişebiliyor. Bu nedenle tekrarlayan kusmayı kilo kontrolü için kullanılabilecek bir yöntem olarak görmek ciddi biçimde yanıltıcı.

Yemek sonrasında suçluluk duymak, kilo almaktan yoğun korku yaşamak, kendini kusturmak veya yediklerini telafi etmek için aşırı egzersiz yapmak da göz ardı edilmemesi gereken işaretler arasında. Bu belirtiler görüldüğünde kişinin yargılanmadan bir sağlık profesyoneline başvurması gerekiyor. Yeme bozukluklarının tedavisinde tıbbi değerlendirme, psikiyatrik destek ve beslenme danışmanlığı birlikte ele alınmalı. Daha fazla izlenme uğruna sağlığı riske atmak doğru değil; kişi kontrol edebildiğini ya da zararsız olduğunu düşünse bile kendini kusturma ciddi sonuçlar doğurabiliyor.