Özbekistan’dan Türk dünyası için dijital ve ekonomik entegrasyon hamlesi

Ankara, 29-30 Ekim’de Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT) 13. Zirvesi’ne ev sahipliği yapacak. Liderlerin teşkilatın gelecek dönem yol haritasını şekillendirecek başlıkları görüşeceği toplantı öncesinde Özbekistan, ortak gündeme bir dizi öneri taşıyor. Siber güvenlikten yeni ekonomik fırsatların oluşturulmasına, Dijital Türk Koridoru’ndan ulaştırma hatlarının birbirine bağlanmasına kadar uzanan bu teklifler, TDT üyeleri arasındaki iş birliğini genişletmeyi hedefliyor.

Teşkilatın önde gelen ülkelerinden Özbekistan’ın Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, önerilerinin bir bölümünü mayısta Türkistan’da düzenlenen gayriresmî zirvede de gündeme getirmişti. Taşkent yönetimi, ulaştırma bağlantılarının güçlendirilmesinin yalnızca seyahat ve ticareti kolaylaştırmayacağını; güzergâhlardaki sanayi bölgelerinin gelişmesine, ortak üretim tesisleri kurulmasına, yeni yatırımların çekilmesine ve tedarik zincirlerinin çeşitlenmesine de zemin hazırlayacağını belirtiyor.

Bu çerçevede Özbekistan, Türk yatırımcılar için büyüyen bir iç pazar olmanın yanı sıra Orta Asya’ya erişim sağlayan önemli bir üretim ve dağıtım merkezi olarak öne çıkıyor. Ulaştırma bağlantılarının güçlenmesinin sanayi bölgelerinin gelişmesine, ortak üretim tesislerinin kurulmasına, yeni yatırımların çekilmesine ve tedarik zincirlerinin çeşitlenmesine imkân sağlayabileceği belirtiliyor.

Mirziyoyev’in önerdiği Dijital Türk Koridoru’nun, Türk devletleri arasındaki ekonomik entegrasyona dijital bir boyut kazandırabileceği değerlendiriliyor. Özbekistan, Türkiye’nin teknoloji girişimciliği ve savunma sanayisindeki deneyimiyle ülkesinde hızla büyüyen dijital ekonominin daha güçlü biçimde buluşturulmasının, iki ülkeyle sınırlı kalmayıp Türk dünyasının geneline katkı sunabileceği görüşünde.

Taşkent’in bir başka önerisi de Türk Dünyası Siber Güvenlik İttifakı’nın kurulması. Böyle bir yapının, dijitalleşmeyle birlikte ortaya çıkan risklere karşı TDT ülkelerinin ortak hareket etmesine imkân sağlayabileceği ifade ediliyor.

Ortak gelecek için kurumsal adımlar ve ekonomik iş birliği

Özbekistan’a göre TDT’nin önündeki temel mesele, siyasi iradeyi kalıcı kurumsal mekanizmalara ve ölçülebilir ekonomik kazanımlara dönüştürmek. Önerilerin başarıya ulaşması; uygulama takviminin belirlenmesine, finansmanın hangi modellerle sağlanacağına ve özel sektörün çalışmalara ne ölçüde katılacağına bağlı görülüyor.

Özbekistan’ın ortaya koyduğu değerlendirmede, Türk devletlerinin ekonomik kapasitelerinin birbirini tamamlaması ortaklığın en güçlü yanlarından biri olarak gösteriliyor. Türkiye’nin sanayi ve teknoloji birikimi, Özbekistan’ın üretim gücü ve insan kaynağı, Kazakistan’ın lojistik ve enerji olanakları, Azerbaycan’ın stratejik ulaştırma konumu ve Kırgızistan’ın bölgesel bağlantıları, ortak bir ekonomik hedef etrafında önemli imkânlar yaratabilir.

Bu iş birliğinin başka ülke ya da bölgelere karşı kapalı bir oluşum şeklinde değil, Avrasya’da ticareti, yatırımları ve karşılıklı bağlantıları geliştiren açık bir ortaklık modeli olarak ilerlemesi gerektiği vurgulanıyor. Özbekistan, ortak geçmişi anımsatmanın yanı sıra Türk dünyasının geleceğinin de birlikte kurulması gerektiği görüşünü dile getiriyor.

TDT üyesi ülkelerin toplam ekonomik büyüklüğü 2,1 trilyon doları aşarken, üye ekonomiler 2025’te yüzde 6,8 büyüme kaydetti. Teşkilat bünyesinde hâlihazırda 35’ten fazla alanda fiilî iş birliği yürütülüyor. Özbekistan, gelecek dönemde ticareti, iş dünyasını ve karşılıklı yatırımları destekleyecek hukuki altyapı ile fiziki imkânları bir araya getiren bir “Yeni Ekonomik Fırsatlar Alanı” kurulmasını öneriyor.

Taşkent’in kurumsal önerileri arasında Türk Devletleri Ekonomik Ortaklık Daimî Konseyinin oluşturulması da bulunuyor. Özbekistan, Konseye bağlı bir Proje Ofisinin Taşkent’te faaliyet göstermesini istiyor. Özbekistan, Türk Devletleri Ekonomik Ortaklık Daimî Konseyinin kurulmasını ve bu Konseye bağlı Proje Ofisinin Taşkent’te konuşlandırılmasını öneriyor.

Sanayi ittifakı ve yeşil dönüşüm önerileri

Özbekistan’ın öncülük ettiği girişimlerden biri, Türk Devletleri Sanayi İttifakının kurulması. Makine imalatı, elektrik ve elektronik, madencilik, petrokimya, ilaç, tekstil, gıda ve yapı malzemeleri alanlarındaki üretim ortaklıklarının, TDT coğrafyasında yeni üretim ve tedarik zincirleri oluşturabileceği belirtiliyor.

Önerinin temelinde ham maddelerin işlenmesinden bilim ve teknolojiye, oradan nihai ürün üretimine uzanan bir iş birliği yaklaşımı yer alıyor. Özbekistan ayrıca bu çalışmaların finansmanını destekleyecek kurumsal düzeneklerin geliştirilmesini istiyor. Bu kapsamda Türk Yatırım Fonu ile İslam Kalkınma Bankası, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası ve ulusal finans kuruluşları arasında stratejik ortaklıklar kurulmasını öneriyor.

Taşkent’in gündeme getirdiği bir diğer başlık ise Yeşil Dönüşüm Konsorsiyumu. Girişimle yeşil enerji projelerinin ortaklaşa hayata geçirilmesi, yeni teknolojilerin ve standartların devreye alınması, kamu ile özel sektör arasındaki iş birliği modellerinin daha yaygın kullanılması hedefleniyor.