Staj ve çıraklık mağdurlarında son durum: Staj başlangıcı emeklilikte sayılacak mı?

Staj ve çıraklık döneminde başlayan sigorta girişlerinin emeklilik hesabında “ilk sigorta başlangıcı” sayılması talebi yeniden gündemde. “Stajyer Çırak Ankara’da” ifadesi 19-20 Ekim’de X’te Türkiye gündeminde uzun süre kaldı. CHP Genel Başkan Yardımcısı ve Ankara Milletvekili Semra Dinçer de 20 Ekim’de TBMM Genel Kurulu’nda konuyu gündeme getirdi. Mevcut kanuna göre staj ve çıraklık başlangıcı emeklilikte sigorta başlangıcı sayılmıyor; hükümet de şu ana kadar bunu değiştirecek bir düzenleme ya da takvim açıklamadı.

Sorun ne?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamındaki aday çırak, çırak ve işletmede meslek eğitimi gören öğrenciler için yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası uygulanıyor. Stajyer öğrenciler için ise yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı sigortası var. Yani bu dönemde malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası, bir başka deyişle emekliliği belirleyen uzun vadeli sigorta primi yatmıyor.

Kanuna göre emeklilikte esas alınan sigortalılık süresi, kişinin ilk kez uzun vadeli sigortaya tabi olduğu tarihte başlıyor. Bu nedenle staj ve çıraklık girişi e-Devlet’te işe giriş olarak görünse de emeklilikte başlangıç tarihi kabul edilmiyor. Pek çok kişi için bu fark, emeklilik yaşının ve prim şartının değişmesi anlamına geliyor.

EYT’de neden kapsam dışı kaldılar?

2023’te yürürlüğe giren 7438 sayılı Kanun, yani EYT düzenlemesi, uzun vadeli sigortalılığı 9 Eylül 1999’dan önce başlayanları kapsadı. 1999 öncesinde yalnızca staj ya da çıraklık nedeniyle kısa vadeli sigorta girişi bulunanlar, uzun vadeli sigortalılıkları bu tarihten sonra başladığı için düzenlemeden yararlanamadı. Mağdurların talebi, staj ve çıraklık başlangıcının 4/a kapsamında sigorta başlangıcı sayılması ya da bu sürelerin borçlanılabilmesi.

Meclis’te son durum

Semra Dinçer, 20 Ekim’deki konuşmasında staj ve çıraklık başlangıcının sigorta başlangıcı olarak tanınmasını istedi ve “Emeğin ilk günü aynı zamanda ilk sigorta günüdür” dedi. Dinçer, Milli Eğitim Bakanlığı verilerine dayanarak 2025’ten bu yana mesleki eğitim merkezlerinde (MESEM) yaklaşık 10 bin iş kazası yaşandığını ve 37 öğrencinin hayatını kaybettiğini öne sürdü.

Konuya ilişkin kanun teklifleri Meclis’te bekliyor. Bunlardan biri, Muğla Milletvekili Selçuk Özdağ’ın Temmuz 2026’da sunduğu ve Plan ve Bütçe Komisyonu’na gönderilen teklif. Teklif, kısa vadeli sigorta başlangıcının uzun vadeli sigorta başlangıcı sayılmasını ve staj ile çıraklık sürelerinin borçlanılabilmesini öngörüyor. DEM Parti Mersin Milletvekili Ali Bozan’ın Ağustos’ta ve CHP Karabük Milletvekili Cevdet Akay’ın Eylül’de sunduğu benzer teklifler de Plan ve Bütçe Komisyonu’nda bekliyor. ANKA Haber Ajansı’nın Nisan 2026’da yaptığı derlemeye göre son 11 yılda konuyla ilgili 62 kanun teklifi verildi, ancak hiçbiri yasalaşmadı. Bu tarihten sonra da yeni teklifler sunuldu. Ekim ayında Meclis’e sunulan iktidar kaynaklı teklifler arasında da staj ve çıraklığa ilişkin bir düzenleme bulunmuyor.

Bakanlık ne diyor?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’ın Ağustos 2026’da TBMM kayıtlarına giren soru önergesi yanıtında, emekliliğe esas sigortalılık başlangıcında uzun vadeli sigorta primlerinin belirleyici olduğu vurgulandı; yanıtta bir değişiklik çalışmasından söz edilmedi. Işıkhan, Şubat 2024’te AK Parti MYK toplantısının ardından “Gündemimizde staj mağdurları ve kademeli emeklilikle ilgili bir çalışmamız yok” demişti. Bakanlığın konuya ilişkin bilinen son resmî tutumu Ağustos 2026’daki bu yanıt.

Kaç kişi etkileniyor?

Etkilenen kişi sayısına ilişkin resmî bir veri bulunmuyor. Manisa Milletvekili Şenol Sunat, Haziran 2024’te Genel Kurul’da yaklaşık 250 bin kişiyi ilgilendiren bir mağduriyetten söz etmişti. Staj ve Çıraklık Sigortası Mağdurları Federasyonu ise “milyonlarca” vatandaşın mağdur olduğunu savunuyor. Sosyal Güvenlik Kurumu bu konuda bir sayı açıklamadı.

Staj mağdurlarına müjde var mı?

20 Ekim itibarıyla hükümet tarafından açıklanmış bir düzenleme, taslak ya da takvim yok. Meclis’teki teklifler komisyon aşamasında bekliyor. Sosyal medyada “müjde” başlığıyla paylaşılan iddiaların resmî bir karşılığı bulunmuyor. Yargı yolu ise kişiye özel: Yargıtay kararlarında, çıraklık adı altında fiilen üretimde çalıştırıldığı somut delillerle kanıtlanan sürelerin normal çalışma sayılabileceği kabul ediliyor. Ancak bu yolda ispat zor ve herkes için geçerli bir çözüm değil.