Brezilya’da Lula ile Flávio Bolsonaro arasında kritik ikinci tur

Brezilya’da seçmenler, 25 Ekim Pazar günü ülkenin yeni devlet başkanını belirlemek üzere sandığa gidecek. Yarış, görevdeki 80 yaşındaki solcu Luiz Inácio Lula da Silva ile 45 yaşındaki sağcı senatör Flávio Bolsonaro arasında geçecek. Lula, devlet başkanlığına dördüncü kez seçilmeyi hedefliyor. Flávio Bolsonaro ise 2022 seçimlerini kaybettikten sonra darbe planlamak suçundan 27 yıl hapis cezasına çarptırılan eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu.

4 Ekim’de düzenlenen ilk turda Flávio Bolsonaro, Lula’nın önünde yer aldı ancak seçimi ilk turda bitirmek için gereken oyların yüzde 50’sinden fazlasını alamadı. Oyların yüzde 99’u sayıldığında Bolsonaro yüzde 47,03, Lula ise yüzde 45,16 oy aldı. Sonuç, Bolsonaro’nun beklentilerin üzerinde bir destek gördüğünü ortaya koydu. İlk turda elenen bazı devlet başkanı adaylarının sağ çizgide olması da ikinci turda Bolsonaro’nun avantajlı olduğu değerlendirmelerini güçlendirdi. ABD Başkanı Donald Trump, ilk tur sonucunu “çok büyük” bir zafer diye nitelendirdi.

Flávio Bolsonaro değişim ve güvenlik vaatlerini öne çıkarıyor

Brezilya’da 160 milyon kayıtlı seçmen bulunuyor. İlk tur performansıyla ikinci turun favorisi olarak gösterilen Flávio Bolsonaro, seçim kampanyasında suç örgütleriyle sert biçimde mücadele etme, vergileri ve kamu harcamalarını azaltma vaatlerini öne çıkardı. Mitinglere katılan destekçileri, bu politikaların ülkede değişim sağlayacağına inandıklarını dile getirdi.

Bolsonaro, seçimin arifesinde, devlet başkanlığı yarışında kazanılması gereken eyaletlerin başında görülen Minas Gerais’in başkenti Belo Horizonte’de kampanya yürüttü. Sosyal medyada yayımlanan bir videoda seçmenlerine seslenen Bolsonaro, “Zaman neredeyse geldi” dedi ve “Ulusumuzun önümüzdeki 30 ya da 40 yıldaki geleceğini şekillendirmemize sadece birkaç saat kaldı” ifadesini kullandı. Ayrıca sağlık sorunları nedeniyle cezasını ev hapsinde geçiren babasını serbest bırakma sözü verdi.

Jair Bolsonaro’nun da bir evinin bulunduğu Rio de Janeiro’daki Barra de Tijuca semtinde, oğlu Flávio’ya destek verenler ulusal renkleri giyerek bir araya geldi. Bolsonaro taraftarları Rio de Janeiro’da seçim öncesi buluşmalar düzenledi. Destekçilerden biri, “Brezilya'nın değişime ihtiyacı var ve solun ekonomiyi ve ülkeyi yıprattığı bunca yılın ardından bugün bunu temsil eden kişi Flávio'dur” dedi. Bir başka katılımcı ise Flávio Bolsonaro’nun Brezilya’daki şiddeti, terörizmi ve uyuşturucu kaçakçılığını sona erdirme, ayrıca faiz oranlarını düşürme vaadini beğendiğini söyledi.

Bolsonaro’nun Liberal Partisi (PL), ilk tur sonuçlarına göre en fazla vali, senatör ve federal milletvekili çıkaran parti konumunda. Bu tablo, partinin kongrede en güçlü etkiye sahip siyasi oluşum olmasının beklendiği şeklinde yorumlanıyor. Latin Amerika’nın büyük bölümünde Trump yönetimiyle uyumlu sağcı liderlerin iktidara gelmesinin ardından, ikinci tur Brezilya’nın da benzer bir siyasi yönelimi benimseyip benimsemeyeceğini gösterecek. Brezilya, bölgenin en büyük ülkesi ve ekonomisi olarak öne çıkıyor.

Lula seçimi demokrasi ve egemenlik meselesi olarak görüyor

Flávio Bolsonaro’nun ilk turdaki üstünlüğünün ardından Lula destekçileri, katılımı yükseltmek amacıyla onun için geniş katılımlı mitingler düzenledi. Lula, 24 Ekim Cumartesi günü Rio de Janeiro’daki Copacabana Plajı’nda toplanan kalabalığa seslendi. Seçimi bir “egemenlik” meselesi olarak tanımlayan Lula, seçmenlerin Brezilya bayrağını öpen kişiyle Amerikan bayrağını öpen kişi arasında tercih yapacağını söyledi.

Lula, seçimi “basit bir nedenle” kazanacağını öne sürerek, “Halkın değişim istediği doğru, ancak onlar ilerlemek istiyor. Geriye gitmek istemiyorlar” dedi. Mitinge katılan Roberta da hareketin amacını, “Bu hareket, güçlü olduğumuzu göstermek için var. Uyandık, fark yaratmak ve oyların yönünü değiştirmek için sokağa çıkıyoruz” sözleriyle anlattı. Lula destekçileri 24 Ekim’de Copacabana Plajı’nda bir araya geldi.

Lula ve İşçi Partisi, yarışı bir “demokrasi mücadelesi” olarak nitelendiriyor. Parti, Jair Bolsonaro’nun darbe planlamaktan hüküm giymiş olmasını “Bolsonarizm”in Brezilya’nın demokratik kurumları için tehdit oluşturduğunun göstergesi sayıyor. Lula yönetimi ayrıca ABD’yi Brezilya seçimlerine müdahale etmekle suçladı; Washington ise iddiayı “temelsiz” olarak tanımladı.

Adayların Washington ve Jair Bolsonaro’ya yaklaşımı

Lula’nın son döneminde Donald Trump ile ilişkiler zaman zaman gerildi, zaman zaman daha olumlu bir seyir izledi. Lula, Brezilya’nın “kimsenin arka bahçesine sığmayacağını” söyledi. Bu sözler, Trump’ın “Donroe Doktrini” olarak adlandırdığı ve ABD’nin Batı Yarımküre’deki üstünlüğüne müdahale edilmemesi gerektiğini savunan ulusal güvenlik stratejisine gönderme olarak değerlendiriliyor.

Flávio Bolsonaro ise Brezilya’nın bazı bölgelerinde önemli nüfuza sahip suç çeteleriyle mücadelede Washington’la işbirliği yapılmasının, devletin bu bölgelerdeki kontrolünü yeniden kurmasına yardımcı olacağını savunuyor. Ayrıca İşçi Partisi’ni yolsuzlukla suçluyor ve geçmişte partiye zarar vererek bazı seçmenleri uzaklaştıran skandalları gündeme getiriyor.

Jair Bolsonaro, 2019-2023 yılları arasında Brezilya’nın devlet başkanlığını yaptı ancak bu seçimde aday olması yasaklandı. 2022’deki seçim yenilgisinin ardından darbe planlamak suçundan 27 yıl hapis cezasına çarptırılan Bolsonaro, cezasını çekiyor. Tekrarlayan sağlık sorunları sebebiyle cezasını hücrede değil ev hapsinde geçiriyor. 14 Eylül 2025’te Brezilya’nın başkenti Brasília’da tıbbi müdahale gördükten sonra DF Star Hastanesi’nden ayrılan Bolsonaro’nun sosyal medyada paylaşım yapması ve kamuoyu önünde açıklama yapması da yasaklandı.

Brezilya’da 16 yaşını dolduranlar oy kullanabiliyor. Okuryazar olan 18-70 yaş grubundakiler için oy verme zorunlu; sandığa gitmeyen seçmenlere para cezası uygulanıyor.