Hürmüz krizi ve El Niño 2027'de gıda arzını tehdit ediyor

İran savaşıyla derinleşen enerji ve gübre tedariki sorunlarının, güçlü bir El Niño hava olayıyla aynı döneme denk gelmesi 2027'de dünya genelinde gıda üretimini riske atabilir. S&P Global Institute'un raporu, mevcut koşulların sürmesi durumunda kuraklık, seller, hasat kayıpları ve gıda fiyatlarında yeni artışlar yaşanabileceği uyarısını içeriyor. Jamie Smyth'in aktardığı raporda, Orta Doğu'daki çatışmaların petrol ve doğal gazın yanı sıra küresel gıda üretimini de tehdit ettiği belirtiliyor. FT'nin haberi 20 Ekim'de yayımlandı.

S&P Global Institute: Enerji ve gübre akışı kesintiye uğradı

Rapora göre İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki saldırıları, 2 milyar varilden fazla ham petrolün küresel piyasalara ulaşmasını engelledi. Dizel ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatlarında da ciddi aksamalar meydana geldi. Krizin etkileri, enerji ticaretinin ötesine geçerek tarımsal üretim için kritik önem taşıyan gübre tedarikine uzandı.

Dünyada en çok kullanılan azotlu gübre olan ürenin uluslararası ticaretinin yaklaşık üçte biri Hürmüz Boğazı üzerinden yapılıyor. Gübre üretiminde kullanılan kükürdün küresel ticaretinin yaklaşık yarısı, amonyak ticaretinin ise beşte biri de aynı güzergâha bağlı. S&P Global Institute, doğal gaz, gübre ve dizel tedarikindeki eş zamanlı kesintilerin tarımsal üretim ve uluslararası gıda ticareti üzerinde ciddi baskı yarattığını kaydetti.

Güney Asya'da gübre üretimi aksadı

Enerji tedarikindeki sorunlardan en fazla etkilenen bölgeler arasında Güney Asya yer alıyor. Hindistan'da yerli üre üretiminin yaklaşık yüzde 85'i LNG tedarikine dayanıyor. Bangladeş'te ise LNG sıkıntısı nedeniyle beş üre fabrikasından dördü Mart 2026'dan bu yana üretim yapamıyor.

İran savaşının ardından kükürt fiyatları ocak-temmuz döneminde iki katına çıkarak ton başına 1.000 dolara yükseldi. Fiyatlar eylül ayının sonunda 810 dolara kadar gerilese de kükürt ihracatının yılın ikinci çeyreğinde yüzde 39 düşerek 6,1 milyon tona indiği tahmin ediliyor.

Dizel maliyetleri çiftçilerin yükünü artırıyor

Gübredeki maliyet artışına dizel fiyatlarındaki yükseliş de eşlik ediyor. S&P Global'in verilerine göre, küresel net dizel ihracatının yaklaşık yarısını sağlayan Orta Doğu ve Rusya'dan yapılan sevkiyatlar belirgin biçimde azaldı. Orta Doğu'nun dizel ihracatı Temmuz 2025 ile Temmuz 2026 arasında yarıdan fazla gerileyerek günlük 1 milyon varilin altına düştü.

Rusya'nın dizel sevkiyatı da Ukrayna'nın rafinerilere yönelik saldırıları ve Moskova'nın ihracat yasağı nedeniyle günlük yaklaşık 1 milyon varilden sıfıra indi. ABD'de dizelin galon fiyatı ise geçen ay kaydedilen 6,52 dolarlık rekor seviyeye yakın seyrediyor.

Raporda, yükselen girdi maliyetlerinin çiftçileri daha az gübre kullanmaya ya da ekim yaptıkları alanı küçültmeye itebileceği ifade ediliyor. Her iki tercih de dünya genelindeki gıda üretimini azaltma riski taşıyor. Yüksek petrol fiyatları biyoyakıt üretimini daha cazip hâle getirirken, tarım arazilerinin gıda üretimi yerine enerji bitkilerine ayrılması olasılığı da gıda arzındaki baskıyı artırabilir.

WFP ve NOAA'dan güçlü El Niño uyarısı

Enerji ve gübre sorunlarının yanı sıra tarım alanlarını etkileyebilecek El Niño da endişeleri artırıyor. Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı'ndan bir uzman, olası hava olayını “Godzilla El Niño” olarak nitelendirirken bunun tarihin en güçlü El Niño dönemlerinden biri olabileceğini belirtti.

ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi (NOAA), deniz yüzeyi sıcaklıklarının normal değerlerin en az 2 derece üzerine çıkabileceğini öngörüyor. Bu düzeyde bir artış, 1950'lerden bu yana yalnızca yedi kez kaydedildi. S&P Global Institute, 2027'de Asya, Afrika ve Latin Amerika'da şiddetli kuraklık ve sellerin tarımsal üretimi düşürebileceğini, farklı bölgelerde aynı anda yaşanacak hasat kayıplarının küresel gıda sistemini zorlayabileceğini bildiriyor.

Brezilya, Avustralya ve Hindistan'da üretim riski

S&P Global'in modellemeleri, dünyanın önde gelen tarım üreticilerinde kayıplar yaşanabileceğine işaret ediyor. Brezilya'da mısır üretim tahmini 6 milyon ton azaltılarak 137 milyon tona, soya üretimi tahmini ise 177 milyon tona çekildi. Ülkede mısırda buna ek olarak 10 milyon tonluk kayıp riski bulunuyor.

Avustralya'da buğday ekim alanları yüzde 13 daraldı; üretimin 28 milyon tondan 22 milyon tona gerilemesi ihtimali değerlendiriliyor. Hindistan'da eylül yağışlarının ortalamanın yüzde 14 altında kalması buğday üretimini tehdit ediyor. Endonezya'da palm yağı üretiminde 5,8 milyon ton, Malezya'da ise 2,5 milyon ton kayıp riski öngörülüyor.

Rapora göre önümüzdeki ekim dönemleri, enerji ve gübre tedarikindeki krizin hasat krizine dönüşüp dönüşmeyeceğini gösterecek. Olası bir küresel gıda şoku, gelişmiş ülkelerde enflasyonu artırıp tüketicilerin alım gücünü zayıflatabilir; gıda ithalatına bağımlı yoksul ülkelerde ise toplumsal huzursuzlukları tetikleyebilir.