Türkler ile Çinliler X'te neden kapıştı? Çin Seddi gerçekten Türklere karşı mı yapıldı?

X'teki Türk-Çinli kullanıcı atışması, 19 Ekim'de Çince yazan bir hesabın, bir Türk kullanıcının "Çinliler tw kullanıyor" paylaşımını alıntılayıp Türk bayrağını paraşütlü Patrick görseliyle yan yana koymasıyla alevlendi. Türk kullanıcıların Çin Seddi'nin Türklerden korkulduğu için yapıldığı esprileriyle büyüyen tartışmaya, Türk sitelerinin aktardığına göre Japon, Tayvanlı, Güney Koreli ve İspanyol hesaplar da katıldı. Esprinin tarihte kısmen karşılığı var: Sed tek bir halka karşı değil, yaklaşık 2 bin yıl boyunca kuzeydeki bozkır halklarına karşı yapıldı. Bunların arasında Türk tarih yazımının ata saydığı Hunlar ve Göktürkler de var; bugün en çok fotoğraflanan bölümler ise Moğollara karşı örüldü.

Atışma nasıl başladı?

İlk paylaşım, 19 Ekim öğleden sonra bir Türk hesabın "Çinliler tw kullanıyor" notuyla attığı esprili görseldi. Çince yazan bir kullanıcı bu paylaşımı alıntılayıp Türk bayrağının yanına Sünger Bob çizgi filminin paraşütle süzülen Patrick karakterini koydu ve bayrağın böyle mi tasarlandığını sordu. Paraşütün kubbesi hilale, deniz yıldızı Patrick de yıldıza benzetiliyordu. Paylaşım 21 Ekim sabahı 4,8 milyonu aşkın görüntülenmeye ulaştı. trends24 verilerine göre "Çinli" ifadesi son 24 saatte X Türkiye gündeminde 5. sıraya kadar çıktı, "Çin Seddi" ise 15 saat boyunca listede kaldı.

Hangi espriler öne çıktı?

Türk tarafının ana malzemesi Çin Seddi oldu. Çinlilere seslenip Seddi Türklerden korktukları için yaptıklarını yazan bir kullanıcının paylaşımı bir milyondan fazla kez görüntülendi. Bir başkası da Çinli kullanıcının soru kalıbını tersine çevirdi ve bir bozkır savaşçısı çizimiyle "Çin Seddi'nin bunun için tasarlandığı söyleniyor, doğru mu?" diye sordu.

Çinli hesaplar ise Türkiye ile Çin Seddi arasındaki binlerce kilometrelik mesafeyi hatırlattı, bazıları Türk lirasının değer kaybını espri konusu yaptı. Çince yazan kullanıcıların bir kısmı ise kendi tarafını eleştirdi. Geleneksel Çince yazan bir hesap, Çinli kullanıcıların daha önce Hint, Japon, Koreli ve Taylandlı kullanıcılarla da kavga ettiğini hatırlatıp bunun Çinlilerin durumunu daha da zorlaştırdığını savundu.

Japon, Tayvanlı ve Koreli kullanıcılar neden Türk tarafında görüldü?

Tek bir açıklaması yok. Yeni Ankara'nın aktardığına göre Japon kullanıcılar aynı günlerde Çinli ve Fransız hesaplarla da benzer atışmalara giriyordu. Korece yazan bir kullanıcı, öneri akışının birdenbire Fransız-Japon kavgasıyla dolduğundan yakındı. Bunu alıntılayan Çince bir hesap da tabloyu "Twitter dünya savaşı" diye özetledi: Brezilya ile Çin ateşkese yaklaşmış, Japonya-Fransa cephesi kızışmış, Türkiye-Çin cephesi yeni açılmıştı. Türk sitelerinin derlediği "ittifak" paylaşımlarında Türkiye'nin yanında Azerbaycan, Japonya, Tayvan, İspanya, Güney Kore ve Paraguay'dan kullanıcılar sayıldı.

Tartışma zaman zaman Doğu Türkistan'a (Çin'deki resmî adıyla Sincan Uygur Özerk Bölgesi) da uzandı, bazı Türk kullanıcılar Çin'in Uygurlara yönelik politikalarını eleştirdi. BM İnsan Hakları Ofisi Ağustos 2022'de yayımladığı değerlendirme raporunda bölgede ciddi insan hakları ihlalleri yapıldığını ve bunların insanlığa karşı suç teşkil edebileceğini belirtmişti. Pekin ise raporu reddetti; uygulamalarını terör ve aşırıcılıkla mücadele olarak savunuyor.

Çin Seddi kime karşı, ne zaman yapıldı?

UNESCO'nun 1987'de Dünya Mirası Listesi'ne aldığı Çin Seddi tek bir duvar değil. MÖ 3. yüzyıldan MS 17. yüzyıla kadar Çin'in kuzey sınırında art arda inşa edilen bir savunma sistemi. UNESCO toplam uzunluğu 20 bin kilometreden fazla olarak veriyor; Britannica'ya göre tüm bölümlerin toplamı yaklaşık 21 bin 196 kilometre. UNESCO Seddi, tarım toplumları ile göçebe uygarlıklar arasındaki çatışmanın ve alışverişin izi olarak tanımlıyor. Kime karşı yapıldığı ise döneme göre değişiyor:

• İlk duvarlar: Britannica'ya göre MÖ 7. yüzyıldan itibaren Çin krallıkları hem birbirlerine hem de kuzeyden gelen akınlara karşı sur ördü.

• Qin dönemi: Çin'i birleştiren Qin Shi Huang, MÖ 214 civarında General Meng Tian'ı göçebe Xiongnu akınlarına karşı kuzeye gönderdi ve mevcut duvarları birleştirtti. Türk tarih yazımında Asya Hunları olarak bilinen Xiongnu'nun dili ve kökeni ise akademide hâlâ tartışmalı. Türk, Moğol, Yenisey kökenli ya da çok etnili oldukları yönünde farklı görüşler var.

Türkler ile Çinliler tarihte savaştı mı?

Evet, ama ilişki yalnızca savaştan ibaret değil. MÖ 200'de Xiongnu hükümdarı Mete Han, Han hanedanının kurucusu İmparator Gaozu'yu bugünkü Datong yakınlarındaki Baideng'de kuşattı. Ardından evlilik ve haraç anlaşmalarına dayanan "heqin" dönemi başladı. Tang hanedanı 630'da Doğu Göktürk Kağanlığı'nı yıktı. Orhun Yazıtları bu dönemi, Türklerin Çin'e bağımlı hâle gelişi ve İlteriş Kağan'la yeniden bağımsızlığa kavuşması olarak anlatır; yazıtların hem Eski Türkçe hem Çince yazılmış olması ise ilişkinin diplomasi yüzünü gösteriyor. 751'deki Talas Savaşı'nda da Tang ordusu Abbasi ordusuna yenildi. Çin kaynaklarına göre Tang saflarındaki Karluk Türklerinin savaş ortasında taraf değiştirmesi belirleyici oldu; bazı kaynaklar ise Karlukları baştan Abbasi müttefiki sayıyor.

Çin Seddi uzaydan görünür mü?

Çıplak gözle görünmez. NASA'ya göre Sed Ay'dan görünmüyor, Dünya yörüngesinden de güçlü objektifler olmadan görülmesi zor ya da imkânsız. Çin'in ilk astronotu Yang Liwei de 2003'teki uzay uçuşunun ardından Seddi göremediğini söylemişti. İşin ilginç yanı, UNESCO'nun sayfasındaki tescil gerekçelerinde Seddin Ay'dan görülebilen tek insan yapısı olduğunu söyleyen cümle hâlâ yer alıyor.

Özetle

• Çin Seddi tek bir halka değil, kuzeydeki bozkır halklarına karşı yapıldı: Xiongnu, Göktürkler, Moğollar ve diğerleri.

• Bugün en çok görülen Ming dönemi bölümleri Moğollara karşı örüldü.

• Sed, çıplak gözle Ay'dan görünmüyor.