Yargıtay’dan ATM işlemleri için emsal kararlar: Sorumluluk kimde?

ATM’de para ya da kartın unutulması, kart kopyalama ve cihaz kaynaklı arızalar nedeniyle yaşanan uyuşmazlıklarda Yargıtay’ın emsal kararları, müşterilerle bankaların sorumluluklarının sınırlarını ortaya koyuyor. Kararlara göre, başkasının ATM’de bıraktığı parayı veya kartı almak suç teşkil edebilir; kartın kaybolduğunu ya da cihazda kaldığını bankaya geç bildiren müşteri ise ortaya çıkan zararda pay sahibi sayılabilir.

Banka müşterilerinin Otomatik Vezne Makinelerinde karşılaşabildiği para unutma, kart kopyalama ve sistem arızası sorunları, hukuki sonuçlarıyla yeniden gündeme geldi. Yargıtay kararları, ATM’de unutulan başkasına ait değerlerin alınmasından teknik aksaklıklar nedeniyle meydana gelen kayıplara kadar tarafların hak ve yükümlülüklerini belirliyor. Uyuşmazlıkların çözümünde kamera görüntüleri ve dijital işlem kayıtları da önemli rol oynuyor.

Yargıtay kararları banka ve müşterilerin sorumluluğunu belirliyor

Yargıtay Ceza Dairelerinin yerleşik içtihatlarında, ATM haznesinde başka bir kişi tarafından unutulan paranın ya da cihaz üzerinde bırakılan kartın alınıp kullanılması suç olarak değerlendiriliyor. Yüksek mahkeme, haznede kalan paranın sahipsiz kabul edilemeyeceğini; mülkiyet ve zilyetliğin asıl sahibinde olduğunu vurguluyor. Bankanın da bu tür değerleri koruma yükümlülüğü bulunuyor.

Bu nedenle ATM’de bırakılan parayı alan veya açık kalan ekrandan yararlanarak işlem yapan kişiler hakkında Türk Ceza Kanunu kapsamında hırsızlık ya da banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçlarından adli işlem uygulanabiliyor.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ile ilgili dairelerin kararlarında müşterinin ihmali de kusur değerlendirmesine katılıyor. ATM’de kartını unutan ya da kartı cihaz tarafından alıkonulan kişilerin durumu gecikmeden bankaya bildirmesi gerekiyor. Kartın unutulmasıyla yetkisiz kişilerin hesapta işlem yapması arasındaki sürede makul bildirim zamanı geçirilirse hesap sahibi ağır kusurlu sayılabiliyor. Bu durumda müşteri, meydana gelen maddi zararın tamamını bankadan geri alamayabiliyor.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin kararları ise teknik aksaklıklar ve dolandırıcılık yöntemlerine karşı bankalara objektif özen yükümlülüğü getiriyor. Paranın ATM haznesinde kalması, sistem arızaları veya cihaza kopyalama aparatı yerleştirilmesi gibi olaylarda bankalar, güven kurumu olmaları nedeniyle birinci derecede sorumlu tutuluyor. Müşterinin kasıtlı ya da ağır kusurlu davrandığı kanıtlanamazsa, kopyalama veya sistem hatası sonucu oluşan maddi kaybın banka tarafından karşılanması gerekiyor.

Bu kararlarla ATM işlemleri yalnızca teknik bir işlem olarak değil, banka ve müşteri açısından bağlayıcı sorumluluklar doğuran bir süreç olarak ele alınıyor. Uzmanların değerlendirmesine göre ATM’de unutulan parayı almak ya da kartı zamanında iptal ettirmemek gibi ihmaller, ağır cezai yaptırımlara veya maddi kayıplara yol açabiliyor. Tüketicilerin mağdur olmamak için ATM kullanırken güvenlik kurallarına ve bankaya bildirim sürelerine dikkat etmesi önem taşıyor.

Kamera ve elektronik kayıtlar uyuşmazlıklarda delil oluyor

ATM’de yaşanan olayın nasıl gerçekleştiğini ve sorumluluğun kimde olduğunu belirlemek için dijital veriler inceleniyor. İşlemin hangi saatte yapıldığı, paranın ATM tarafından alıkonulup alıkonulmadığı ve işlem sırasında cihazın önünde kimin bulunduğu; kamera kayıtlarıyla elektronik işlem günlükleri üzerinden değerlendiriliyor. Bu veriler, mahkemelerde olayın açıklığa kavuşturulması ve tarafların kusur oranlarının belirlenmesi bakımından temel delil niteliği taşıyor.

ATM hangi durumlarda karta el koyabilir?

ATM’nin kartı alıkoyması, güvenlik önlemlerinin devreye girmesiyle veya cihazdaki teknik sorunlar nedeniyle gerçekleşebiliyor. Kart şifresinin art arda üç kez yanlış girilmesi, ATM’nin güvenlik gerekçesiyle karta el koymasına yol açabiliyor. İşlem tamamlandıktan ya da iptal edildikten sonra kart, verilen süre içinde hazneden alınmazsa cihaz tarafından içeri çekilebiliyor.

Kayıp veya çalıntı bildirimi bulunan kartlar ATM’ye takıldığında sistem kartı alıkoyabiliyor. Son kullanma tarihi geçmiş ya da banka tarafından kullanımı engellenmiş kartlar da iade edilmeyebiliyor. Mekanik kart okuyucu arızası, elektrik kesintisi ve yazılım kilitlenmesi gibi teknik ve fiziksel sorunlar kartın cihazda kalmasına neden olabiliyor. Ayrıca kart giriş bölümüne dolandırıcılık amacıyla yerleştirilen yabancı düzenekler de kartın sıkışmasına yol açabiliyor.

Kartı ATM’de kalan müşterilerin mağduriyet yaşamamak için vakit kaybetmeden bankanın müşteri hizmetlerini arayarak kartı kullanıma kapattırması ve durumu bildirmesi gerekiyor. Yargıtay’ın emsal kararları, bu tür olaylarda hem bankanın koruma yükümlülüğünü hem de müşterinin zamanında bildirim yapma sorumluluğunu belirginleştiriyor.