Aile hekiminde uzaktan muayene zorunlu mu oluyor? Reçete yazılabilir mi, sendikalar neden karşı?

Sağlık Bakanlığının planına göre aile sağlığı merkezlerinde 1 Kasım'dan itibaren her aile hekiminin randevu listesine günde en az üç uzaktan muayene randevusu otomatik eklenecek. Zorunluluk hekim için geçerli; hasta açısından görüntülü görüşme bir seçenek olarak kalıyor, yüz yüze muayene sürüyor. Mevzuat uzaktan görüşmede e-reçete ve e-rapor yazılmasına izin veriyor, ancak aile hekimi sendikaları geri ödeme, hasta güvenliği ve mahremiyet konusunda itiraz ediyor. Hekim Birliği Sendikası ise üyelerinin bu randevulara katılmayacağını duyurdu.

Uzaktan muayene nedir, randevu nasıl alınacak?

Uzaktan muayene, hastanın aile sağlığı merkezine gitmeden kendi aile hekimiyle Sağlık Bakanlığının dijital sistemi üzerinden görüntülü görüşmesi anlamına geliyor. Dayanak, 9 Nisan 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanan Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği değişikliği. Bu değişiklikle aile hekiminin görevlerine "Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslara göre uzaktan sağlık hizmeti sunmak" maddesi eklendi.

Bilim ve Sağlık Haber Ajansı'nın aktardığına göre Bakanlık Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün 8 Ekim tarihli yazısı, randevuların hekimlerin mevcut randevu cetvellerine otomatik tanımlanmasını öngörüyor; hekimlerden kamera, mikrofon, bilgisayar ve internet altyapısını hazır tutmaları isteniyor. Haberlere yansıyan bilgilere göre hizmet yalnızca o hekime kayıtlı kişilere açık olacak ve randevular MHRS üzerinden verilecek. Randevunun adım adım nasıl alınacağını anlatan resmî bir rehber henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.

Hasta için zorunlu mu?

Hayır. 2022'de yürürlüğe giren Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik, sağlık tesisinin ve hekimin randevu alacak kişiyi uzaktan hizmete zorlayamayacağını, randevu programlarının hastanın sağlık kuruluşuna gelmesini zorlaştıracak biçimde düzenlenemeyeceğini açıkça yazıyor. Yönetmeliğe göre hastaya, uzaktan hizmetin yüz yüze muayenenin yerini tutmadığı ve acil durumda en yakın acil servise gitmesi gerektiği anlatılmalı.

Öncelik kimde olacak?

Kamuoyuna yansıyan düzenlemede bir öncelik sırası bulunmuyor. Aile Hekimliği Çalışanları Sendikası (AHESEN) Hukuk ve Mevzuat Sekreteri Dr. İlkay Eren, randevuların tüm kayıtlı nüfusa açık olmasının, dijital sistemleri hızlı kullananların kontenjanı doldurmasına yol açabileceğini savunuyor. Sendika, yaşlı, engelli, yatağa bağımlı ve kronik hastalara öncelik tanıyan bir "akıllı triyaj" sistemi kurulmasını istiyor.

Görüntülü muayenede reçete ve rapor yazılabilir mi?

Mevzuata göre evet. 2022 yönetmeliği, hekimin uzaktan değerlendirdiği kişiye e-reçete ve e-rapor düzenleyebileceğini hükme bağlıyor. Ancak AHESEN, uygulamanın Sosyal Güvenlik Kurumunun Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ile uyumlu hâle getirilmemesi durumunda uzaktan yazılan reçete ve raporların eczanede geri ödeme sorunu doğurabileceği uyarısında bulunuyor; iş göremezlik raporları ve ilaca erişim kurallarının da netleşmesini istiyor. Hekim Birliği Sendikası'nın eylem kararına göre ise üye hekimler uzaktan randevularda tanı, tedavi, reçete ve rapor işlemi yapmayacak.

Görüntülü görüşme kaydedilebilir mi?

Yönetmeliğe göre iki tarafın açık rızası olmadan görüşmenin görüntü ya da ses kaydı alınamıyor, fotoğraf çekilemiyor. Rızayla alınan kayıtlar en fazla 12 ay saklanabiliyor. Hekim, kimlik doğrulaması için hastadan kimlik belgesini kameraya göstermesini isteyebiliyor; ortamda görüşmeyi duyabilecek üçüncü bir kişi varsa bunun karşı tarafa bildirilmesi gerekiyor. AHESEN ise görüntülü görüşmelerin izinsiz kaydedilmesi, sağlık bilgilerinin paylaşılması ve hasta-hekim mahremiyetinin ihlali risklerine karşı etkili güvenceler istiyor.

Sendikalar neden karşı?

AHESEN, günlük zorunlu kota yerine her merkezin yoğunluğuna göre esnek bir planlama istiyor; aşı, gebe ve bebek izlemi, kronik hasta takibinin sürdüğü merkezlerde iş yükünün artacağını savunuyor. Genel Başkan Ahmet Kandemir, "yanlışların üzerine yenilerini eklemek sorunları çözmek bir yana, sistemin çöküşünü hızlandırır" dedi.

Hekim Birliği Sendikası Merkez Yönetim Kurulu ise 11 Ekim'de oy birliğiyle eylem kararı aldı. Eylem 1 Kasım'da başlayacak ve yeni bir karar alınana kadar sürecek; yüz yüze muayene, aşılama ve izlemler devam edecek. Sendika kararını duyururken, Kahramanmaraş'ta 112'den ambulans istendiği hâlde telefonda ağrı kesici önerildiği ve ambulans gönderilmediği iddia edilen, beyin kanaması tespit edilen 17 yaşındaki bir gencin haberini de paylaştı; gencin hayatını kaybettiği 12 Ekim'de yerel basında duyuruldu. Olay uzaktan muayeneyle değil, 112'nin telefonla yönlendirmesiyle ilgili bir iddia. Sendika, "Hekimlik yalnızca hastayı dinlemek değildir; görmek, dokunmak ve fizik muayene yapmaktır" açıklamasını yaptı; teknik altyapı maliyetinin hekimlere bırakılmasına da itiraz ediyor.

26-30 Ekim'de hekime gidecekler ne yapmalı?

Hekim Birliği Sendikası, uzaktan muayeneden ayrı olarak ekonomik ve özlük talepleri ile sağlık kurumlarında güvenlik gerekçesiyle 26, 27, 28 ve 30 Ekim'de de eylem yapacak. Sendikanın paylaştığı uygulama esaslarına göre eyleme katılan üye hekimler, MHRS'den randevusu olmayan hastalara poliklinik hizmeti vermeyecek; normal polikliniklerde her hastaya en az 10, diş hekimliği polikliniklerinde en az 30 dakika ayıracak. Acil hizmetler ile yatan hastalara yönelik ertelenemez hizmetler sürecek.

Eylem yalnızca katılan üyeleri kapsıyor; hangi hekimin katılacağına dair bir liste yok. Bakanlık, aile hekimlerinin merkezi randevu sistemine geçtiği dönemde randevu almanın zorunlu olmadığını duyurmuştu. Yine de bu tarihlerde mağdur olmamak için MHRS'nin internet sitesi, mobil uygulaması ya da ALO 182 üzerinden önceden randevu almak en garantili yol.

Konu Meclis'e nasıl taşındı?

CHP Genel Başkan Yardımcısı ve İstanbul Milletvekili Gamze Akkuş İlgezdi, Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu'nun yanıtlaması istemiyle yazılı soru önergesi verdi. İlgezdi; hekim başına zorunlu kontenjanı, pilot uygulama yapılıp yapılmadığını, yanlış teşhiste sorumluluğu ve interneti olmayan yaşlı ve kronik hastalar için önlem olup olmadığını sordu.

Henüz bilinmeyenler

• Uzaktan randevunun MHRS'de hangi ekrandan, nasıl alınacağı

• Uzaktan yazılan reçete ve raporlar için SGK'nın geri ödeme kuralları

• Eyleme katılan hekimlerin listesindeki uzaktan randevuların ne olacağı

• Sağlık Bakanlığının sendikaların itirazlarına ve soru önergesine vereceği yanıt (Bakanlığın konuya ilişkin kamuoyuna yaptığı bir açıklamaya ulaşılamadı)