Ebola Türkiye'ye gelir mi? Nijerya'ya sıçrayan salgının aşısı var mı, ne önlem alınıyor?

Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde (KDC) mayıs ayından bu yana süren Ebola salgını Batı Afrika'ya ulaştı: Nijerya, başkent Abuja'da ilk vakayı 20 Ekim'de doğruladı ve 44 temaslıyı takibe aldı. Kenya'da da doğrulanmış vaka sayısı 9'a çıktı. Türkiye'de ise bugüne kadar doğrulanmış bir Ebola vakası bildirilmedi. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) küresel riski "düşük" olarak değerlendiriyor. Salgına neden olan Bundibugyo türü için onaylı bir aşı ya da ilaç ise henüz yok.

Ebola Türkiye'de görüldü mü?

Hayır. DSÖ'nün salgın bültenlerinde ve Sağlık Bakanlığı'na bağlı Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü'nün seyahat sağlığı sitesinde yayımladığı güncellemelerde Türkiye'de vaka yer almıyor. KDC dışında doğrulanmış vaka bildiren ülkeler Uganda, Kenya, Fransa ve Nijerya.

Türkiye'ye gelme riski ne kadar?

DSÖ'nün son risk değerlendirmesine göre risk KDC'de "çok yüksek", KDC ile kara sınırı olan ülkelerde "yüksek". Afrika'nın geri kalanı ve küresel düzey için ise risk "düşük". Kenya ve Nijerya vakalarının uçak yolculuğu sonrası ortaya çıkması, virüsün seyahatle taşınabildiğini gösteriyor. Ancak hastalık havadan yayılmıyor. Bulaş için belirti gösteren bir hastanın ya da cenazenin vücut sıvılarıyla doğrudan temas gerekiyor. DSÖ'ye göre enfekte kişiler belirtiler başlamadan bulaştırıcı değil. Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Hüsrev Diktaş da haziranda yaptığı değerlendirmede, solunum ya da damlacık yoluyla bulaş olmadığı için Covid benzeri bir salgın beklenmediğini söylemişti.

Salgın hangi ülkelere yayıldı?

• KDC: KDC sağlık yetkililerinin 18 Ekim tarihli verilerine göre 8 eyalette 9.552 doğrulanmış vaka ve 4.602 ölüm var. Ölüm oranı yüzde 48,2.

• Uganda: 20 doğrulanmış vaka ve 2 ölüm kaydedildi. Uganda'daki salgının sona erdiği ağustos sonunda resmen açıklandı; ülkede şu anda aktif vaka bulunmuyor.

• Kenya: İlk vaka 5 Ekim'de hayatını kaybetti. Vaka sayısı 9'a ulaştı ve hepsi aynı kümeyle bağlantılı.

• Nijerya: 20 Ekim'de ilk vaka doğrulandı.

• Fransa: KDC'de insani yardım görevinden dönen bir doktorda 24 Haziran'da virüs tespit edildi. Hasta 4 Temmuz'da iyileşerek taburcu oldu.

Almanya ve Hollanda'ya da enfekte sağlık çalışanları tıbbi tahliyeyle götürüldü. Ancak bu hastalar o ülkelerin yerel vakası olarak sayılmıyor.

Nijerya'daki vaka nasıl ortaya çıktı?

Nijerya Sağlık ve Sosyal Refah Koordinasyon Bakanı Muhammad Pate'nin açıklamasına göre hasta, Doğu Afrika'dan, özellikle Uganda'dan dönen bir kadın. Belirtileri 7 Ekim'de başladı, 11 Ekim'de hastaneye kaldırıldı. Hasta izolasyonda tedavi görüyor; Nijeryalı yetkililer giriş noktalarında denetimi artırdıklarını bildirdi. Uganda Sağlık Bakanlığı ise kadının ekim başında Uganda'dan belirti göstermeden yalnızca geçtiğini, iş için Doğu KDC'ye gittiğini ve virüsü nerede kaptığının hâlâ araştırıldığını açıkladı. Kenya'daki ilk hasta da KDC'den karayoluyla Kampala'ya geçmiş, 3 Ekim'de uçakla Nairobi'ye gelmişti.

Bundibugyo türünün aşısı var mı?

Yok. Lisanslı Ebola aşıları, en bilineni olan Ervebo da dahil, Zaire türüne karşı geliştirildi. DSÖ'nün danışma grubu Ervebo'nun Bundibugyo türüne karşı koruyuculuğuna dair kanıtın "sınırlı ve sonuçsuz" olduğunu belirterek yalnızca araştırma ortamında kullanılmasını önerdi. Bu doğrultuda ağustosta KDC'de Faz 3 klinik deneme başlatıldı ve sağlık çalışanları bu kapsamda aşılanmaya başlandı. Yani aşı sahada kullanılıyor ama Bundibugyo türüne karşı koruduğu henüz kanıtlanmış değil. Aday aşılar arasında IAVI'nin rVSV Bundibugyo aşısı ile Oxford Üniversitesi'nin ChAdOx1 Bundibugyo aşısı bulunuyor. Tedavi tarafında ise DSÖ'nün öncelik verdiği MBP134, maftivimab ve remdesivir klinik araştırmalarda değerlendiriliyor.

Ebola nasıl bulaşır, belirtileri neler?

Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü'nün aktardığı DSÖ bilgilerine göre kuluçka süresi 2 ile 21 gün arasında değişiyor. İlk belirtiler ateş, yorgunluk, kas ağrısı, baş ağrısı ve boğaz ağrısı. Hastalık ilerledikçe kusma, ishal, organ yetmezliği ve bazı hastalarda kanama görülebiliyor. Erken belirtiler sıtmaya benzediği için tanı laboratuvar testiyle konuyor.

DSÖ'nün ilan ettiği PHEIC ne anlama geliyor?

DSÖ, mayıs ortasında salgını "uluslararası öneme sahip halk sağlığı acil durumu" (PHEIC) olarak belirledi ve salgının pandemi acil durumu ölçütlerini karşılamadığını da açıkladı. Bu statü, ülkelerin koordineli hareket etmesi için DSÖ'ye geçici tavsiyeler yayımlama yetkisi veriyor. DSÖ, hiçbir ülkenin sınırlarını kapatmamasını ve seyahat ile ticarete kısıtlama getirmemesini istedi. Salgın bölgesindeki havalimanlarında çıkış taraması önerilirken, bölge dışındaki havalimanlarında giriş taramasını gerekli görmedi.

THY seferlerinde ve havalimanlarında ne önlem var?

Havacılık sitesi AirportHaber'in temmuzda derlediği tarife verilerine göre THY, İstanbul-Kinşasa seferlerini salgın duyurulmadan önce, mayıs başında operasyonel nedenlerle askıya aldı. O dönemki planlamalarda seferlerin 28 Ekim'de yeniden başlaması öngörülüyordu. Ancak Euronews Türkçe'nin 15 Eylül'de aktardığına göre THY, Kinşasa'yı Luanda, Juba, Libreville ve Lusaka ile birlikte gelecek dönem uçuş programından çıkardı. Buna göre THY'nin yakın dönem programında İstanbul-Kinşasa seferi yer almıyor. THY'nin ya da Sağlık Bakanlığı'nın Nijerya, Kenya veya Uganda uçuşları için Ebola'ya özel yeni bir önlem duyurduğuna dair kamuya açık bir açıklama bu sabah itibarıyla bulunmuyor. Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü, seyahat öncesi bilgi için 7/24 Seyahat Sağlığı Danışma Hattı hizmeti veriyor. Doç. Dr. Diktaş'ın haziranda vurguladığı gibi, bölgeye gidenlerin 21 günlük süre boyunca ateş, bulantı, kusma, ishal gibi belirtileri ve kanama bulgularını takip etmesi önem taşıyor. Belirti çıkarsa sağlık kuruluşuna seyahat öyküsü bildirilerek başvurulması gerekiyor.

Henüz bilinmeyenler

• Nijerya'daki 44 temaslıda yeni vaka çıkıp çıkmayacağı 21 günlük takip sonunda belli olacak.