Özbek alfabesinde Türk dünyasıyla uyum için yeni dönem

Özbekistan’da Latin alfabesine dayalı yazı sistemi değişiyor. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Özbek alfabesinin Türk dünyasında kullanılan alfabelerle uyumunu artırmayı amaçlayan kanunu imzaladı. Düzenlemeyle alfabe 28 harf ve bir kesme işaretinden oluşacak.

İmzayı, 21 Ekim Özbek Dili Bayramı dolayısıyla duyuran Özbekistan Cumhurbaşkanlığı İdaresi Başkanı Saida Mirziyoyeva, alfabeyi iyileştirme konusunun yıllardır tartışıldığını ancak sonuçlandırılamadığını belirtti. Mirziyoyeva, değişikliklerin bazı kişilerde kaygı veya itiraz doğurmasının doğal olduğunu ifade ederek, yazı sistemindeki güçlükleri gidermek ve Özbekçenin dijital dünyadaki konumunu kuvvetlendirmek için bu adımın gerekli olduğunu söyledi.

Mirziyoyeva’nın açıklamasına göre mevcut belgeler, ulusal para birimi ve menkul kıymetler geçerliliğini sürdürecek. Ders kitapları, tabelalar ve yönlendirme levhaları ise kullanım süreleri doldukça kademeli biçimde yenilenecek. Bu yöntemle değişikliğin yol açacağı maliyetlerin mümkün olan en düşük düzeyde tutulması hedefleniyor.

Yeni alfabe 28 harften oluşacak

Özbekistan Senatosu, kanun tasarısını 10 Eylül’deki 19. Genel Kurul Toplantısı’nda kabul etti. Tasarı, 7 Temmuz’da Yasama Meclisinde onaylandıktan sonra Senatoya gönderilmişti.

Yeni düzenleme, mevcut alfabedeki 26 harf ve üç harf birleşiminin yerini 28 harf ile bir kesme işaretinin almasını öngörüyor. Latin harfleriyle yazılan “o'”, “g'”, “sh” ve “ch” sırasıyla “ö”, “ğ”, “ş” ve “ç” biçiminde kullanılacak. “ng” harf birleşimi ise alfabe kapsamından çıkarılacak.

Değişikliğin temel hedeflerinden biri, Özbek alfabesini Türkiye başta olmak üzere Latin alfabesi kullanan Türk dünyasındaki alfabelerle daha benzer hale getirmek. Kanunun Cumhurbaşkanı tarafından imzalanmasıyla Özbekistan’ın Latin alfabesini geliştirme ve Türk dünyasıyla yazı sistemi bakımından yakınlaşma sürecinde yeni bir aşamaya geçildi.

Özbekistan, Sovyetler Birliği döneminde 1929-1940 arasında Latin alfabesini, 1940’tan itibaren de Kiril alfabesini kullandı. Ülkenin bağımsızlığının ardından, 2 Eylül 1993’te Latin alfabesine geçişi düzenleyen kanun kabul edildi. Bu alfabe 1995’te yeniden düzenlendi; “ş”, “ç”, “ö” ve “ğ” sesleri için “sh”, “ch”, “o'” ve “g'” harf birleşimleri kullanılmaya başlandı.

Mirziyoyev’in 2021’de imzaladığı kararla Latin alfabesine tamamen geçiş çalışmaları hız kazandı. Bu süreçte Özbek yazı sisteminin Türk dünyasında kullanılan alfabelerle uyumlu hale getirilmesi de gündeme geldi. Yeni kanun, bu hedef doğrultusundaki son adımı oluşturuyor.